ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਵਾਲ਼ੀ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਜਲਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣੇ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੈ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਫੈਲ ਗਏ, ਬਿਲਕੁਲ ਇੰਦਰ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਂਗ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਖੁਲ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਰੀਛਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਾ, ਤਾਂ ਜਗਤ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮਿਟ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਵੰਝਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਚਮਕ, ਜੀਵਨ, ਊਰਜਾ ਜਾਂ ਸ਼ੌਰਯ ਘਟਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਬਾਂਦਰ ਦੀ ਜੀਵਨ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ, ਵਾਲ਼ੀ, ਜੋ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਵੀਰ ਸੀ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਲਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਾਦਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਦਾ ਤੀਰ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਸ ਦੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਰਾਮ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਹਥਿਆਰ, ਜੋ ਵੀਰਾਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਦਾ ਰਸਤਾ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਵਾਲ਼ੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਮਿਟ ਗਈਆਂ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਯਯਾਤੀ ਵਾਂਗ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁਣ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਵੇ; ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਉਪੇਂਦਰ ਵਾਂਗ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲ਼ੀ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰਾ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀਰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਮਿਟ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ੌਰਯ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਰਘੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਲ਼ੀ ਨੇ ਕਠੋਰ ਪਰ ਧਰਮ-ਅਧਾਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਘਟ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਮਿਟ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਤਰਕ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ, ਗਰਵ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। "ਤੁਸੀਂ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਧਰਮਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਿੱਠ ਕਰਕੇ ਮਾਰਿਆ? ਮੈਂ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਵੇਖਿਆ।" "ਤੁਸੀਂ ਦਯਾਲੂ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੇ, ਵਚਨ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹੋ—ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਸਭ ਜੀਵ ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ, ਸਯਮ, ਧੀਰਜ, ਧਰਮ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਸਚ, ਸ਼ੌਰਯ—ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੁਣ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਵੀ।" "ਇਹ ਗੁਣ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਉੱਚੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਤਾਰਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਪਰ ਮੈਂ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆ ਗਿਆ।" "ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹੱਥ ਵੱਲੋਂ; ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।" "ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਧਰਮ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਧਰਮੀ ਹੋ, ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਮੰਦ, ਜਿਵੇਂ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਕੂਆਂ।" "ਧਰਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਮੰਦ, ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅੱਗ ਵਾਂਗ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਝੂਠੇ ਚੋਲੇ 'ਚ ਹੋ।" "ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮੈਂ ਕੋਈ ਪਾਪ ਕਰਦਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਉਣਡਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਪਾਪੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂ ਮਾਰਿਆ?" "ਮੈਂ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬਾਂਦਰ, ਸਦਾ ਫਲ ਤੇ ਜੜਾਂ ਖਾਂਦਾ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜ ਰਿਹਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।" "ਤੁਸੀਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਧਰਮ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।" "ਕਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਸ਼ੱਕ-ਰਹਿਤ, ਧਰਮ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਕਠੋਰ ਕਰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਤੁਸੀਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਹੋ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਲੱਗਦੇ ਹੋ, ਅਣਉਚਿਤ ਕਰਮ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹੋ?" "ਸਮਝੌਤਾ, ਦਾਨ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਧਰਮ, ਸਚ, ਦ੍ਰਿੜਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੌਰਯ—ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਵੀ।" "ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਜੜਾਂ, ਫਲ, ਅਤੇ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ; ਇਹ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਹੋ, ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ।" "ਧਰਤੀ, ਸੋਨਾ, ਔਰਤਾਂ, ਅਤੇ ਝਗੜਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ—ਇਹ ਲਾਲਚ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਲਾਲਚ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਮੇਰੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫਲਾਂ ਵਿੱਚ?" "ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਯਮ, ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ ਦਇਆ—ਇਹ ਰਾਜਾ ਦੇ ਕਰਤਵ ਹਨ; ਰਾਜਾ ਦਾ ਚਲਨ ਪਵਿਤ੍ਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਰਾਜਾ ਲਾਲਚ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਚਲਦੇ।" "ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਲਾਲਚ ਦੇ ਵਸ਼, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ, ਅਸਥਿਰ ਹੋ, ਤੇ ਤੇਰਾ ਰਾਜ-ਚਲਨ ਮਿਸ਼ਰਤ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦਾ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਧਨ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਨਹੀਂ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਵਸ਼, ਤੁਸੀਂ ਡੋਲ ਰਹੇ ਹੋ, ਹੇ ਰਾਜਾ।" "ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ, ਜਦ ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਮੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਕੀ ਕਹੋਗੇ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਕਰਮ ਕੀਤਾ?" "ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ, ਗਾਂ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਚੋਰ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਨਾਸਤਿਕ, ਤੇ ਪਰਾਈ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਚੁਗਲਖੋਰ, ਕੰਜੂਸ, ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਖਟਿਆ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਮੰਦ-ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਮੇਰੀ ਚਮੜੀ, ਵਾਲ, ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਧਰਮੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਮਾਸ ਵੀ ਧਰਮੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ।" "ਪੰਜ ਨਖ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਜੀਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਖਾਣ ਯੋਗ ਹਨ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ: ਸੂਅਰ, ਕੰਡਾ, ਗੋਹ, ਖਰਗੋਸ਼, ਅਤੇ ਕਚੂਆ ਪੰਜਵਾਂ।" "ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਚਮੜੀ ਜਾਂ ਹੱਡੀਆਂ ਨਹੀਂ ਛੁਹਦੇ, ਹੇ ਰਾਮ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ; ਪਰ ਮੈਂ, ਪੰਜ ਨਖ ਵਾਲਾ ਜੀਵ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।" "ਮੈਨੂੰ ਤਾਰਾ ਨੇ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ; ਪਰ ਮੋਹ ਦੇ ਵਸ਼, ਮੈਂ ਭਾਗ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਿਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਲ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਡਿੱਗਣ 'ਤੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਦੁੱਖ, ਤਰਕ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਅਧਾਰਤ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ।