ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਅਤੁਟ ਸੀ, ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ, ਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਇਕ ਵਿਸ਼ਵ ਤੀਰ, ਜੋ ਵਿਸ਼ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੱਚ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਕਾਲ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਥਾਂ ਦੇ ਸਵਾਰ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਹਿਰਣ—all ਡਰ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਭੱਜ ਪਏ। ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੀਰ ਛੱਡਿਆ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗਰਜਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਤੀਰ ਦੀ ਭਾਰੀ ਚੋਟ ਨਾਲ, ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਵਾਲ਼ੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਤੁਰੰਤ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਪੂਰਨਿਮਾ 'ਤੇ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਸ਼੍ਵਯੁਜ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਖੋ ਬੈਠਾ, ਵਾਲ਼ੀ ਦਾ ਗਲਾ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੱਢਣ ਲੱਗਾ। ਰਾਮ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਨਾਸਕਰਤਾ, ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੀਰ ਛੱਡਿਆ, ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਅਤੇ ਵੈਰੀ-ਨਾਸਕ ਸੀ, ਹਰਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਅੱਗ-ਧੂੰਆ ਨਿਕਲਣ ਵਾਂਗ। ਫਿਰ, ਵਾਲ਼ੀ, ਵਾਸਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ, ਵਾਯੂ ਨਾਲ ਝੂਲਦੇ ਅਸ਼ੋਕ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ, ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟੇ ਇੰਦਰ-ਝੰਡੇ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਸਤਾਰਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਵਾਲ਼ੀ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ, ਜਲਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਫੈਲ ਗਏ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਝੰਡੇ ਵਾਂਗ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਰੀਛਾਂ ਦਾ ਸਿਰਮੌਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਚਮਕ ਖੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕ, ਜੀਵਨ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਹੀਂ ਗੁਆਈ। ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਵਾਨਰ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਬਚਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਬਹਾਦਰ ਨੇਤਾ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਲਣ ਸਮੇਂ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਚਮਕ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਮਾਲਾ, ਸਰੀਰ, ਤੇ ਉਹ ਤੀਰ ਜੋ ਉਸਦੀ ਜਾਨੀ ਥਾਂ ਤੇ ਲੱਗਿਆ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਵਸਤਾਂ ਉਸਦੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਵੀ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਰਾਮ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਹਥਿਆਰ, ਜੋ ਬਹਾਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦਾ ਰਸਤਾ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਵਾਲ਼ੀ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੇ ਸ਼ੋਲੇ ਮਰ ਗਏ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ; ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਜਿਸਨੂੰ ਠਹਿਰਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੋਵੇ; ਉਪੇਂਦਰ ਵਾਂਗ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋਵੇ—ਵਾਲ਼ੀ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਹਾਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ, ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਵਿਰਲੇ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ, ਜੋ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਜੌਤ ਮਰ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਤ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਏ। ਰਾਮ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਲ਼ੀ ਨੇ ਕਠੋਰ—but ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਸ਼ਲਾਖਾ ਵਾਲੇ—ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ। ਚੋਟ ਲੱਗਣ ਨਾਲ, ਉਸਦੀ ਚਮਕ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ, ਉਸਦੇ ਹੋਸ਼ ਗੁਆ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਤਰਕ ਨਾਲ, ਜੰਗ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ, ਬੋਲਿਆ। "ਤੂੰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮੋਹਕ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਇਥੇ ਕਿਹੜਾ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਦ ਤੂੰ ਪਿੱਠ ਮੋੜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ? ਮੈਂ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰੁੱਸਿਆ, ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਸਦਆਚਾਰ, ਮਹਾਨ ਨਿਸ਼ਚੈ, ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਤੇਰੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ, ਸਹਿਣ-ਸ਼ਕਤੀ, ਧਰਮ, ਦ੍ਰਿੜਤਾ, ਸਚ, ਬਹਾਦਰੀ—ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਵੀ। ਇਹ ਗੁਣ ਤੇ ਤੇਰੀ ਉੱਚੀ ਜਾਤੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਤਾਰਾ ਵਲੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਅਸਾਵਧਾਨ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ; ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਆਤਮਾ ਮਰੀ ਹੋਈ, ਧਰਮ ਦਾ ਝੰਡਾ ਪਰ ਧਰਮ-ਹੀਣ, ਮੰਦ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ, ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਕੂਏ ਵਾਂਗ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਧਰਮ ਦੀ ਆੜ ਲੈ ਕੇ, ਮੰਦ ਆਦਮੀ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ—ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਧਰਮ ਦੀ ਝੂਠੀ ਢਾਲ 'ਚ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ। ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ, ਜਦ ਮੈਂ ਕੋਈ ਪਾਪ ਕਰਾਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਨੂੰ, ਕਿਉਂ ਮਾਰਿਆ? ਮੈਂ, ਵਾਨਰ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਫਲ ਤੇ ਜੜਾਂ ਖਾਂਦਾ, ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਜੁਝ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤੂੰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਮੋਹਕ, ਧਰਮ ਦੇ ਚਿਨ੍ਹ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਕਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਸੰਦੇਹ-ਰਹਿਤ, ਧਰਮ ਦੇ ਚਿਨ੍ਹਾ ਦੀ ਆੜ ਲੈ ਕੇ ਕਠੋਰ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ? ਤੂੰ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਧਰਮ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਫਿਰ ਤੂੰ, ਜੋ ਚੰਗਾ ਦਿਸਦਾ, ਅਣੁਚਿਤ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਸਮਝੌਤਾ, ਦਾਨ, ਸਹਿਣ-ਸ਼ਕਤੀ, ਧਰਮ, ਸਚ, ਨਿਭਾਉਣ, ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ—ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਵੀ। ਅਸੀਂ, ਰਾਮ, ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ, ਜੜਾਂ, ਫਲ ਤੇ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ; ਇਹ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ, ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਜ਼ਮੀਨ, ਸੋਨਾ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ—ਇਹ ਲਾਲਚ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ; ਇੱਥੇ, ਮੇਰੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਲਾਲਚ ਹੋ ਸਕਦਾ? ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ, ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਦਇਆ—ਇਹ ਰਾਜਾ ਦੇ ਕਰਤਵ ਹਨ; ਰਾਜ-ਆਚਰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ—ਰਾਜਾ ਸਿਰਫ ਇੱਛਾ ਤੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।