ਜਦੋਂ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਮੇਰਾ ਮੁੱਕਾ, ਤੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਤੇਰੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਪਵੇ!" ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅੱਗ ਸੀ। ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਇਹ ਗੂੰਜਦਾਰ ਚੁਣੌਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਵਾਲੀ ਵੀ ਬੜੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਲਹੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਹਾੜ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਹਿੱਕਚਾਹਟ ਦੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲਾ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਉਖਾੜ ਲਿਆ ਤੇ ਵਾਲੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਵੱਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਵੱਜਦੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਸਾਲਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਘਾੜ ਨਾਲ ਵਾਲੀ ਨਿੱਘ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਉਹ ਭਾਰੀ ਪੈ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਭਾਰ ਪੈ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਜੋ ਤਾਕਤ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਸਨ, ਗਰੁੜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੰਨ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਖੜੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਥੇ ਵਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਹੋਰ ਵਧਾ ਲਿਆ। ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ, ਵਾਲੀ ਕੋਲੋਂ ਦਬ ਗਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਕਤ ਘਟ ਗਈ। ਵਾਲੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ, ਦਰੱਖਤਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਨੌਂਕਦਾਰ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਮੁੱਕਿਆਂ, ਘੁੱਟਿਆਂ, ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਵਾਪਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ ਦੀ ਜੰਗ ਹੋਵੇ। ਦੋਵੇਂ ਵਾਨਰ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਥੜੇ ਹੋਏ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਗਰਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸੁਗਰੀਵ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਬਾਣ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਾਲੀ ਦੀ ਮੌਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਤੀਰ, ਜੋ ਜਹਿਰੀਲੇ ਸੰਪ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਤਾਣ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਕਾਲ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਵੱਡਾ ਤੀਰ ਗੱਜਦਾ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਵਾਲੀ ਦੇ ਛਾਤੀ ਵਿਚ ਵੱਜਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਤੀਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚੋਟ ਨਾਲ, ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਬੜੀ ਉਰਜਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਲਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਝੰਡਾ ਡਿੱਗ ਪਵੇ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਗਲਾ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦਰਦ ਨਾਲ ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮਾਨੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸਕਰਤਾ ਵਾਂਗ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਨਾਸਕ ਉੱਤਮ ਬਾਣ ਛੱਡਿਆ, ਜੋ ਹਰੇਕ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਦੇਵ ਮੁੱਖ ਵਿਚੋਂ ਅੱਗ ਤੇ ਧੂੰਆਂ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਵਾਲੀ, ਲਹੂ ਦੀ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦਾ ਹੋਇਆ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਅਸ਼ੋਕ ਦਰੱਖਤ, ਹੋਸ਼ ਗਵਾ ਬੈਠਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਦਾ ਝੰਡਾ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸਤਾਰਵੀਂ ਸਰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਜਦੋਂ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿਚ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਲੱਗ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦਰੱਖਤ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਫੈਲ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਝੰਡਾ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਛੱਡ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਵਾਨਰ ਤੇ ਰੀਛਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਚਾਨਣ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੰਦ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂਕਿ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਘਾੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਤੇਜ, ਉਰਜਾ ਤੇ ਸ਼ੂਰੀਤਾ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਜੋ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਉਰਜਾ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਮਾਲਾ ਨਾਲ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਮੁਖੀ ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਵੇਲੇ ਬੱਦਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਜੋ ਤੀਰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਵੱਜਿਆ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਸ ਦੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਵੀ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਰਾਮ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਹਥਿਆਰ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਦਾ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਜੰਗ ਵਿਚ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਐਸਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਪੈ ਗਈਆਂ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਯਯਾਤੀ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸੂਰਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਬਲੀ ਇੰਦਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਔਖਾ ਹੋਵੇ; ਜਿਵੇਂ ਉਪੇਂਦਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇ। ਵਾਲੀ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਚੌੜੇ ਛਾਤੀ ਵਾਲਾ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਡਿੱਗੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕੋਮਲਤਾ ਨਾਲ ਕੋਲ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਮੁੱਕ ਗਈਆਂ ਹੋਣ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਮਹਾਨ ਸ਼ੂਰਤਾ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਆਦਰਯੋਗ ਨਾਇਕ ਦੇ ਕੋਲ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਾਲੀ ਨੇ ਕਠੋਰ ਪਰ ਧਰਮ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਬੋਲ ਕਹੇ। ਉਹ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਘਟ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਹੋਸ਼ ਖੋ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ, ਜੰਗ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਬੋਲ ਕੱਢੇ: "ਤੂੰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਇਥੇ ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਧਰਮ ਲਿਆ? ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਮੋੜ ਕੇ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਾਰ ਕੇ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਮੈਂ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿਚ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਸੀ, ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਦਇਆਵਾਨ, ਮਹਾਨ ਨਿਸ਼ਚੈ ਵਾਲਾ, ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਣਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ—ਇਹੀ ਤੈਰੀ ਮਹਿਮਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਜੀਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਤਮ-ਸੰਯਮ, ਧੀਰਜ, ਧਰਮ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਸੱਚ, ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ—ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਵੀ। ਇਹ ਗੁਣ ਤੇ ਤੇਰੀ ਉੱਚੀ ਕੁਲ-ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤਾਰਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਆ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਬੇਖ਼ਬਰ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ; ਇਹੀ ਵਿਚਾਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਇਆ ਜਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।