ਰਾਮ ਨੇ ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਅਸਤਰ ਸੁਬਾਹੂ ਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉੱਚਕੋਟੀ ਵਾਲੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਵਾਯੁ ਅਸਤਰ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਰਾਛਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਰਾਛਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਵਿਗਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਆਨੰਦ ਰਾਮ ਦੀ ਉਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵੱਡੀ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਵਾਹ ਵਾਹ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਜਿੱਤ 'ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ, ਤੂੰ ਇਸ सिद्ध ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਵੰਦਨਾ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਇਕਤੀਵਾਂ ਸਰਗ। ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਰਾਤ ਉਥੇ ਹੀ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵਿਅਤੀਤ ਕੀਤੀ। ਸਵੇਰੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪੁਛਿਆ, "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸੇਵਕ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਆਗਿਆ ਕਰੋ, ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਥੇ ਜਾਵਾਂਗੇ।" "ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਾਘ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਚੱਲ। ਉਥੇ ਤੂੰ ਇੱਕ ਅਜੋਬਾ ਅਤੇ ਅਤਿ ਕੀਮਤੀ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈਂ।" "ਉਹ ਧਨੁਸ਼, ਹੇ ਰਾਮ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਭਾ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਅਤਿ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਯਜਨ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਅਸੁਰ, ਨਾ ਰਾਛਸ, ਨਾ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਤਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।" "ਕਈ ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਤਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।" "ਇਹ ਧਨੁਸ਼, ਹੇ ਰਾਮ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਹੈ। ਉਥੇ ਤੂੰ ਇਸ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਯਜਨ ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇਂਗਾ।" "ਇਹ ਉੱਚਕੋਟੀ ਦਾ ਧਨੁਸ਼, ਹੇ ਰਾਮ, ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯਜਨ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਮੰਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਧਨੁਸ਼, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧਾਂ ਅਤੇ ਅਗਰੂ ਦੀ ਧੂਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਸਮੇਤ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਦਾ! ਮੈਂ ਹੁਣ ਸਿਧ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ, ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਵਾਘ, ਤਪਸਿਆ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸਾ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਚਲੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੇਅੰਤ ਵਿਦਵਾਨ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਲਗਭਗ ਸੌ ਰਥਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਚਲੇ। ਸਿਧ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ—ਹਰਨ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਲਏ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਉਹ ਸਮੂਹ, ਲੰਮੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੇ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਹੋਮ ਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਉਹ ਅਤੁੱਟ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਬੈਠ ਗਏ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਯਥਾਯੋਗ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਤਦ ਰਾਮ, ਜੋ ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਿਆ, "ਹੇ ਮਾਨਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਧਰਤੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ? ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ, ਉਸ ਧਰਤੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਇਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁਸ਼ਾ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਵਚਨ ਦੇ ਪੱਕੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੱਜਣਾਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸਨ।" "ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਤੇ ਨੀਕ ਵਤੀ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਨ: ਕੁਸ਼ਾਂਬਾ, ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ, ਅਸੂਰਤ ਰਜਸ ਅਤੇ ਵਸੁ। ਇਹ ਚਾਰੇ ਹੀ ਤੇਜਸਵੀ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਖਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।" "ਕੁਸ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਸੱਚੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਪੁੱਤਰੋ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਕਰੋ; ਧਰਮ ਨਾਲ ਚੱਲ ਕੇ ਵੱਡਾ ਪੂਣ ਹਾਸਲ ਕਰੋ।'" "ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਚਾਰੇ ਉੱਤਮ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ।" "ਕੁਸ਼ਾਂਬਾ ਨੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕੌਸ਼ਾਂਬੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ; ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਨੇ ਮਹੋਦਯਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਇਆ।" "ਅਸੂਰਤ ਰਜਸ ਨੇ ਧਰਮਾਰਣਯ ਨਾਮਕ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਵਸੁ ਨੇ ਗਿਰਿਵ੍ਰਜਾ ਨਾਮ ਦਾ ਉੱਤਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ।" "ਹੇ ਰਾਮ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਵਸੁ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਇਹ ਪੰਜ ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇੱਥੇ ਸੁਮਾਗਧੀ ਨਦੀ, ਜੋ ਮਾਗਧ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਪੰਜਾਂ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ, ਹੇ ਰਾਮ, ਵਸੁ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਮਾਗਧੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਜਾਊ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ, ਜੋ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੌ ਬੇਮਿਸਾਲ ਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ।