ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜਿਸ ਦੀ گردن ਚੌੜੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਘਵ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਵੀਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਨਲ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨੀਲ ਅਤੇ ਤਾਰਾ—ਜੋ ਵਾਨਰ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੁਖੀ ਸੀ—ਸਾਥੀ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਨਦੀਆਂ ਵੇਖਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਅਖੰਡ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ, ਚੋਟੀਆਂ, ਖੱਡਾਂ, ਅਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਹਣੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ ਵੀ ਵੇਖੀਆਂ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਉਹ ਝੀਲਾਂ ਵੇਖਦੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੈਰਲ ਰਤਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ—ਕਦੇ ਕਲੀਆਂ, ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਖਿੜੀਆਂ—ਪਾਣੀ 'ਚ ਤਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਕਾਂ, ਸਰਸਾ, ਹੰਸ, ਵੰਜੂਲਾ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ, ਚਕਰਵਾਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲ 'ਚ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਨਰਮ ਘਾਹ ਚਰਦੇ ਹੋਏ ਹਿਰਣ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗਲ 'ਚ ਘੁੰਮਦੇ, ਮੈਦਾਨਾਂ 'ਤੇ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀਆਂ ਵੀ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ, ਚਿੱਟੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਜੰਗਲ 'ਚ ਘੁੰਮਦੇ, ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਝਟਕਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸਤ ਵਾਨਰ ਵੀ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਉਂਦੇ ਪਹਾੜ, ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗੇ, ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ ਹੋਏ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਉਡਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਾਗ ਵੀ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ, ਬਨਾਨਾ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ; ਮੇਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਜਾਗ ਉਠੀ ਹੈ। ਮਿਹਰ ਕਰ, ਮੇਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਦੂਰ ਕਰ।" ਰਾਘਵ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਚਲਦੇ-ਚਲਦੇ, ਉਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲਿਆ। ਫਿਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਬਨਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਿੱਠੇ ਕੰਦ-ਮੂਲ, ਫਲ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ।" "ਇਥੇ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੱਤ ਸਪਤ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵਚਨ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਦਾ ਉਲਟੇ ਸਿਰ ਲੇਟਦੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਣੀ 'ਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਹਵਾ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ, ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਤਨਾ ਅਣਪਹੁੰਚ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ; ਜਿਹੜੇ ਭੁਲੇਖੇ 'ਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।" "ਇਥੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਸਾਫ ਤੇ ਸੁਣਨਯੋਗ, ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਸੁਗੰਧ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਘਵ।" "ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਦੇ ਯਜਨ-ਅੱਗ ਵੀ ਇੱਥੇ ਜਲ ਰਹੇ ਹਨ; ਇਹ ਧੂੰਆਂ, ਗੂੜ੍ਹਾ ਅਤੇ ਕਬੂਤਰ-ਰੰਗੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਰੁੱਖ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ, ਬੈਰਲ ਰਤਨ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਦਿਖਦੇ ਹਨ।" "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ।" "ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਧਰਮਰੂਪ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਵਾਨਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੇ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਵਾਲੀ ਦੇ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵਾਨਰ, ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਵਧਾ ਕੇ, ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਮੁੜੇ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵੈਰੀ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਦਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ, ਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਵੱਲ ਗਏ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਓਟ ਲੈ ਕੇ, ਘਣੇ ਜੰਗਲ 'ਚ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਚੌੜੀ گردਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜੰਗਲ 'ਚ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਨੇ ਜੰਗਲ 'ਚ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਲੜਾਈ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਚੀਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਗਰਜਦਾ, ਹਵਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਗੌਰਵਮਈ ਤੇ ਚਮਕ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਕਰਮ 'ਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਜਾਲੀ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਅਸੀਂ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ, ਵਾਲੀ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ, ਜੋ ਝੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਹੇ ਵੀਰ, ਹੁਣ ਉਹ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰ, ਜੋ ਤੂੰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਦਿਤਾ ਸੀ।" "ਉਹ ਵਾਅਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।" ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮਰੂਪ ਰਾਘਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਵੈਰੀ-ਨਾਸਕ ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਗਜਸਾਹਵਯਾ ਮਾਲਾ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਤੇਰੇ ਗਲੇ 'ਚ ਪਹਿਚਾਣ ਲਈ ਪਾਈ ਹੈ—" "—ਇਸ ਮਾਲਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਗਲੇ 'ਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪਾਈ, ਤੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਵੀਰ, ਮਾਲਾ ਤੇਰੀ گردਨ 'ਚ ਲਪਟੀ ਹੋਈ।" "ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਵੱਖਰਾ ਦਿਖਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅੱਜ, ਹੇ ਵਾਨਰ, ਤੇਰਾ ਉਹ ਡਰ ਅਤੇ ਵੈਰ, ਜੋ ਵਾਲੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—" "ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਲੜਾਈ 'ਚ ਆਪਣਾ ਤੀਰ ਛੱਡਾਂਗਾ; ਦੱਸ, ਹੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਉਹ ਵੈਰੀ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਥੇ ਹੈ?" "ਜਦ ਤੱਕ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਮਿੱਟੀ 'ਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਤੜਫਦਾ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਉਹ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ 'ਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਵਾਪਸ ਜਿੰਦਾ ਮੁੜ ਗਿਆ—" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ, ਵਡਿਆਸਨ, ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ, ਵੈਰੀ ਦੇ ਨਾਸ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ 'ਚ।