ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿਖਾਈ, ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ — ਹੁਣ ਤੂੰ ਕੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ?” ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਤੇ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, “ਇਸ ਵੇਲੇ ਸੱਚ ਸਚ ਦੱਸੋ, ਰਾਘਵ! ਤੂੰ ਵਾਲ਼ੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ? ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗਾ।” ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਦੁਖ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਸੁਗਰੀਵ, ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ, ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਦੇ; ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਵਜ੍ਹਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਤੀਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਸਜਾਵਟ, ਕਪੜੇ, ਹੰਸ, ਤੇ ਚਾਲ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ — ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਵਾਲ਼ੀ — ਬਿਲਕੁਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋ। ਆਵਾਜ਼, ਚਮਕ, ਨਜ਼ਰ, ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇ ਬੋਲ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਲੱਗਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਤੀਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵਿੱਚ ਹਿੱਕ-ਚੁੱਕ ਕਰ ਗਿਆ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਵੇ। ਜੇਕਰ ਮੇਰੀ ਅਣਜਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮਰ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮੂਰਖਤਾ ਤੇ ਬਚਪਨ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਸੁਗਰੀਵ!” ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਨ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਜੀਬ ਪਾਪ ਹੈ; ਮੈਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੇ ਨਿਰੀ ਮਾਝੀ ਸੀਤਾ — ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਸੁਗਰੀਵ! ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੁੜ ਲੜਾਈ ਕਰ, ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ। ਤੂੰ ਵੇਖੇਗਾ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਵਾਲ਼ੀ ਇਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਹੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਤੇ ਮੂੜ੍ਹਾ ਪਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।” “ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾਵੇਂ, ਤਾਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਸਕਾਂ। ਇਹ ਗਜਾਪੁਸ਼ਪੀ ਫੁੱਲ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਚਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਫੁੱਲ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇ।” ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਤੋਂ ਗਜਾਪੁਸ਼ਪੀ ਫੁੱਲ ਤੋੜਿਆ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸੁਗਰੀਵ, ਜਿਸ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੋਹਣਾ ਲਤਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਂਝ ਵੇਲੇ ਬੱਦਲਾਂ 'ਚ ਕਾਂਗਾਂ ਹੋਣ। ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਹੁਣ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵਲ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਤੇਰਵੀਂ ਸਰਗਾ। ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਤੋਂ, ਧਰਮਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਰਾਮ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਾਲ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਤੀਰ ਲਏ। ਸੁਗਰੀਵ, ਚੌੜੀ ਗਲ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਪਿੱਛੇ ਹੀਰੋ ਹਨੂਮਾਨ, ਨਲਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨੀਲਾ, ਤੇ ਤਾਰਾ, ਜੋ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ, ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਨਦੀਆਂ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਦੇਖੇ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ, ਚੋਟੀਆਂ, ਖੱਡਾਂ, ਤੇ ਗੁਫਾਂ, ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਸੁਹਣੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਵੀ ਦੇਖੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਸਰੋਵਰ ਵੇਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਨੀਲਾ ਪੱਥਰ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਕੁਝ ਕਲੀਆਂ, ਕੁਝ ਪੂਰਨ ਫੁੱਲ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤੈਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਰੋਵਰਾਂ 'ਚ ਕਾਂਗਾਂ, ਸਰਸ ਪੰਛੀਆਂ, ਹੰਸ, ਵੰਜੂਲਾ ਬਤਖ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੰਛੀ, ਚਕਰਵਾਕ ਬਤਖ, ਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਨਰਮ ਘਾਹ ਖਾ ਰਹੇ ਹਿਰਣ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਮੈਦਾਨਾਂ 'ਤੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਵੀ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਚਿੱਟੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ, ਇਕੱਲੇ ਫਿਰਦੇ, ਤੇ ਕੰਢਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਵਾਨਰ ਵੀ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ, ਮਾਊਂਟਨ ਵਾਂਗ ਚੱਲਦੇ, ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ, ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਹੋਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਭ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਾਗ ਆਇਆ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਪਲਤਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਦੋਸਤ, ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਾਗ ਉਠੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਦੂਰ ਕਰ।” ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਪਰ ਫਿਰ ਉਹ ਆਖਿਆ, “ਰਾਘਵ! ਇਹ ਵੱਡਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਵਨ-ਵਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਿੱਠੇ ਮੂਲ, ਫਲ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸੱਤ ਸਪਤ-ਰਸ਼ੀ, ਜੋ ਅਪਨੇ ਵਚਨ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਲਟੇ ਸਿਰ ਲਟਕਦੇ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਹਵਾ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਤੇ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ, ਜੋ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਆਉਣਾ ਇੰਦ੍ਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਇਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਇੱਥੇ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਉਹ ਮੁੜਦੇ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਸਾਜ-ਸੰਸਕਾਰ ਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਧੁਨ, ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਰਾਘਵ। ਇੱਥੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਯਜਨ ਅੱਗ ਵੀ ਜਲ ਰਹੀ ਹੈ; ਇਹ ਧੂੰਆਂ, ਜੋ ਗੂੜ੍ਹ ਤੇ ਕਬੂਤਰ-ਰੰਗੀ ਲਾਲ ਹੈ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੁਗਰੀਵ, ਤੇ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ, ਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਲਈ, ਵੱਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ, ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਗਏ।