ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਲਜਜਤ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਝੁਕ ਗਈ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਕਹਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿਖਾਈ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ—ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ? ਹੁਣ ਤੁਰੰਤ, ਰਾਘਵ, ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸੋ: ਤੁਸੀਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ? ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗਾ।" ਸੁਗਰੀਵ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਬੜੀ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਸੁਗਰੀਵ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ, ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਦੇ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਤੀਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਸਜਾਵਟ, ਕਪੜੇ, ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਅਤੇ ਤੁਰਨ ਦੇ ਢੰਗ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਵਾਲੀ ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਲੱਗਦੇ ਹੋ। ਬੋਲਚਾਲ, ਚਮਕ, ਨਜ਼ਰ, ਸ਼ੌਰਤ ਅਤੇ ਬਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੁਹਾਡੀ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਸਕ ਤੇਜ਼ ਤੀਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਡਰਿਆ ਕਿ ਕਿਤੇ ਮੇਰਾ ਤੀਰ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨਾ ਉਖਾੜ ਦੇਵੇ। ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮੂਰਖਤਾ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਣ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ।" "ਮੈਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ—ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਫਿਰ ਲੜ, ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਵਾਨਰ। ਹੁਣੇ ਹੀ ਤੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ ਕਿ ਵਾਲੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਇਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਵਾਂ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਖਿੜਦੇ ਹੋਏ ਗਜਪੁਸ਼ਪੀ ਫੁੱਲ ਤੋੜ, ਜੋ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਗਰਦਨ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨ ਤੋਂ ਉਹ ਖਿੜਦੇ ਹੋਏ ਗਜਪੁਸ਼ਪੀ ਫੁੱਲ ਤੋੜ ਕੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਗਰਦਨ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਲਤਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੰਝਲੀਆਂ ਬਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੋਹਕ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਮ ਦੀ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਕਿਸਕਿੰਧਾ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਿਸਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦਾ ਤੇਰਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਤੋਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਰਾਮ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਹੁਣ ਵਾਲੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਿਸਕਿੰਧਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਆਪਣਾ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਤੀਰ ਲਏ, ਜੋ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਨ। ਸੁਗਰੀਵ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਚੌੜੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੀਰ ਹਨੂਮਾਨ, ਨਲ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨੀਲ ਅਤੇ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਾਰਾ ਵੀ ਚੱਲ ਪਏ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖ, ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਦੇਖੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ, ਚੋਟੀਆਂ, ਖੱਡਾਂ, ਅਤੇ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ, ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵੀ ਵੇਖੀਆਂ। ਉਹ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਝੀਲਾਂ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ਼ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੈਰਲ ਪੱਥਰ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਕਦੇ ਕਲੀ, ਕਦੇ ਪੂਰੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤੈਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਝੀਲਾਂ ਬਗਲਾਂ, ਸਰਸ ਪੰਛੀਆਂ, ਹੰਸਾਂ, ਵੰਜੁਲਾ ਬਤਖਾਂ, ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ, ਚਕਰਵਾਕ ਬਤਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ਨਰਮ ਘਾਹ ਚੁਗਦੇ ਹੋਏ ਹਿਰਣ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਨਿਰਭਉ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਚਿੱਟੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਘੁੰਮਦੇ, ਕੰਢਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸਤ ਵਾਨਰ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ, ਜਿਉਂਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਜਦ ਉਹ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਡਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੇਲਾਂ ਦੇ ਜੱਥਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਮਿੱਤਰ? ਮੇਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵਧ ਗਈ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਦੂਰ ਕਰ।" ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲਿਆ। ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਸੱਤ ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਦਾ ਉਲਟੇ ਲਟਕੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਵਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ। ਉਹ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਹਵਾ 'ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵਸਦੇ, ਅਤੇ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਪਹੁੰਚਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਇਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।" "ਇੱਥੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਧੁਨ, ਤੇ ਇਕ ਅਲੌਕਿਕ ਸੁਗੰਧੀ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਸਰਾ, ਉਤਸੁਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਅੱਗੇ ਵਧੀ।