ਸੁਗਰੀਵ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਗਹਣੇ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਝੁਕ ਗਿਆ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਤਬ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ - ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਵਜੋਂ ਖੜਾ ਸੀ - ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਰਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਵਾਲੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ ਕਰੀਏ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ? ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਸੱਤ ਵੱਡੇ ਸਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ—ਜੰਗ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੌਣ ਟਿਕ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਮਿਤਰ ਨੂੰ, ਮਹੇਂਦਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪਾਇਆ।" "ਅੱਜ ਹੀ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿਤਰ ਦੀ خاطر, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਉਸ ਦੁਸ਼ਮਣ—ਵਾਲੀ—ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਓ, ਜੋ ਭਰਾ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਚਲੋ ਹੁਣ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਚੱਲੀਏ; ਤੁਸੀਂ ਅੱਗੇ ਜਾਓ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਭਰਾਤਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਬੁਲਾਓ।" ਸਾਰੇ ਜਣੇ ਵਾਲੀ ਦੀ ਨਗਰੀ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ, ਵੱਲ ਦੌੜੇ, ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਓਟ ਲੈ ਕੇ, ਗਾੜ੍ਹੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜ ਮਾਰੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਤੀਬਰਤਾ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਚੀਰ ਗਈ। ਭਰਾ ਦੀ ਗਰਜ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਲੀ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਉਤਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਵਿਚ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਹੋਈ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਬੁਧ ਤੇ ਮੰਗਲ ਦੀ ਡਰਾਵਨੀ ਟੱਕਰ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਹਥੋ-ਹਥ, ਚੰਬੇ ਤੇ ਮੁੱਕੇ ਮਾਰਦੇ, ਜੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਕੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਸਖ਼ਤ ਸਨ। ਰਾਮ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਫੜੇ, ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਦੋਵੇਂ ਯੋਧੇ ਇੰਨੇ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨ। ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਸੁਗਰੀਵ ਤੇ ਵਾਲੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਮੌਤ ਵਾਲਾ ਤੀਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਵਾਲੀ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਸੁਗਰੀਵ, ਥੱਕਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਿਆ, ਵਾਲੀ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਲੀ, ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈਂ," ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਰਾਘਵ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਸਮੇਤ, ਉਸੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਸੁਗਰੀਵ, ਵਾਨਰ, ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ, ਸ਼ਰਮ ਤੇ ਹਤਾਸੀ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਤੱਕਦਿਆਂ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਉਠਿਆ। "ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਖਾਈ, ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?" "ਇਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸੋ: ਤੁਸੀਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ? ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗਾ।" ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਦੁਖ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਐਸਾ ਬੋਲਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਘਵ ਨੇ ਫਿਰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਸੁਗਰੀਵ, ਸੁਣੋ, ਪਿਆਰੇ ਮਿਤਰ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਛੱਡੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੀਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।" "ਗਹਣੇ, ਪਹਿਰਾਵਾ, ਡੌਲ-ਢੰਗ, ਤੇ ਚਾਲ ਵਿਚ, ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਸੁਗਰੀਵ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋ।" "ਆਵਾਜ਼, ਚਮਕ, ਨਜ਼ਰ, ਸ਼ੌਰ, ਤੇ ਬੋਲਣ ਵਿਚ, ਹੇ ਵਾਨਰ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਸੀਂ ਵਾਲੀ ਨਾਲ ਇੰਨੇ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇਜ਼ ਤੀਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।" "ਤੁਸੀਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋ, ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਜਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਹਿਜਕਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ 'ਤੇ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਸੀ।" "ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਯੋਧਾ, ਮੇਰੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮੂਰਖਤਾ ਤੇ ਬਚਪਨ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।" "ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਪਾਪ ਹੈ; ਤੇ ਮੈਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ—" "ਸਾਰੇ ਜਣੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੀ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਡਾ ਆਸਰਾ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ, ਮੁੜ ਜੰਗ ਕਰੋ, ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਵਾਨਰ।" "ਇਸ ਵੇਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਦੇਖੋਗੇ, ਜੋ ਇਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਪਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾਓ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤਾਂ ਕਿ ਜੰਗ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਛਾਣ ਸਕਾਂ।" "ਇਹ ਖਿੜੀ ਹੋਈ ਗਜਾਪੁਸ਼ਪੀ ਫੁੱਲ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਗਰਦਨ 'ਤੇ ਪਾ ਦਿਓ।" ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨ 'ਤੇ ਖਿੜੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਗਜਾਪੁਸ਼ਪੀ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ 'ਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਬੇਲ ਨਾਲ ਗਰਦਨ 'ਤੇ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਾਂਝ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਾਂਜਾਂ ਵਿਚ ਗਲਦਾਰ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੁੜ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਤੇਰਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੇ ਸ੍ਰਵਣ ਦੀ ਘੜੀ ਆਈ। ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਤੋਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਧਰਮਵਾਨ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਸੁਗਰੀਵ ਸਮੇਤ, ਵਾਲੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਰਾਮ, ਆਪਣਾ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਜੰਗ ਲਈ ਯੋਗ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤੀਰ ਲਿਆ। ਸੁਗਰੀਵ, ਚੌੜੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਘਵ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲੇ।