ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੋਵੇਂ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਕੋਲ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਰਾਖੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾਂ ਗੁਆਚ ਨਾ ਜਾਵੇ।" ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਤੇ ਤਿਆਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਉਤਸੁਕਤਾ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅੱਜ ਤੋਂ ਛੇ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਰਾਘਵ ਵੰਸ਼ੀ ਇੱਥੇ ਰਾਖੀ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਰਤ ਰੱਖਣਗੇ ਤੇ ਮੌਨ ਧਾਰਨ ਕਰਨਗੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਛੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਛੇ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਬਿਨਾ ਨੀਂਦ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਦੇ ਮਾਹਰ, ਬੜੀ ਚੌਕਸੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਛੇਵਾਂ ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਨਿਰਣਾਇਕ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਚੌਕਸ ਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ।" ਰਾਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋ ਗਈ, ਸਾਰੇ ਆਚਾਰਯ ਤੇ ਪੁਜਾਰੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਦਰਭਾ ਘਾਸ, ਕੜਛੀਆਂ, ਪਾਤਰਾਂ, ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਵਨ ਜਗਮਗਾ ਉਠਿਆ। ਯਜਨਾ ਨਿਯਮ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜੀ। ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਮਾਰੀਚ ਤੇ ਸੁਬਾਹੂ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜਾਦੂ ਕਰਕੇ ਆਏ। ਉਹ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਰਸਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖ ਇਹ ਮਾਸ-ਭੋਜੀ, ਪਾਪੀ ਰਾਕਸ਼ਸ! ਮੈਂ ਮਾਨਵ ਅਸਤਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।" ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਾਂਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਘੁਕੁਲ ਰਤਨ ਰਾਮ, ਜੋ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਨ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮਾਰੀਚ ਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਨਵ ਅਸਤਰ ਛੱਡਿਆ। ਉਸ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਸਤਰ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਮਾਰੀਚ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿੱਗਿਆ। ਮਾਰੀਚ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ਹਵਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਤੀਰ ਦੀ ਠੰਢੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਤੜਫਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖ, ਇਹ ਮਾਨਵ ਅਸਤਰ, ਜੋ ਮਨੁ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਇਸਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਜਾਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਬਾਕੀ ਇਹ ਜੋ ਪਾਪੀ, ਨਿਰਦਈ, ਰਕਤ-ਭੋਜੀ ਯਜਨਾ ਵਿਗਾੜਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹਨ, ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਦੀ ਕਲਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅਗਨਿ ਅਸਤਰ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਸੁਬਾਹੂ ਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਬਾਹੂ ਤੁਰੰਤ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਵਾਯਵ ਅਸਤਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾ ਵਿਗਾੜਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਉਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵਡਿਆਈ ਦਿੱਤੀ। ਯਜਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਕੋਣ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਬਾਹੁਬਲੀ, ਮੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸਿੱਧਾਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" ਇੰਝ ਰਾਮ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਧਿਆ ਵੰਦਨਾ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਇਕੱਤੀਵਾਂ ਸਰਗ। ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਹ ਰਾਤ ਉਥੇ ਹੀ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਬਿਤਾਈ। ਸਵੇਰ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਸਾਰੇ ਨਿੱਤ-ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸੇਵਕ ਹਾਂ। ਹੁਕਮ ਕਰੋ, ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਇਕ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਥੇ ਚੱਲਦੇ ਹਾਂ।" "ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਚਲੋ, ਉਥੇ ਤੁਸੀਂ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਕਿਮਤੀ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋਗੇ।" "ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—ਇਹ ਬੜੀ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਧਨੁਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਵ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਅਸੁਰ, ਨਾ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਨਾ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਤਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਲਈ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਤਾਣ ਨਾ ਸਕਿਆ।" "ਇਹ ਧਨੁਸ਼, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਹੈ। ਉਥੇ ਤੁਸੀਂ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਯਜਨਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋਗੇ।" "ਇਹ ਪਰਮ ਧਨੁਸ਼, ਹੇ ਰਘਵ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਯਜਨਾ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਮੰਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਚੀਜ਼ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਤੇ ਅਗਰੂ ਦੀ ਧੂਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਤੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ ਮਿਥਿਲਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਗੀ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।