ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦੁਖ ਭਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਜੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਅੰਤ ਚੋਟਾਂ ਨਾਲ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਤੋੜਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਥੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਫਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਥੇ ਮੈਨੂੰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲਾਭ ਲਈ ਭਰਾ-ਭਾਈ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਭੁੱਲ ਗਈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਬੇਦਰਦ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਨੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇ ਕੇ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੰਞਾ ਕਰ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ, ਜੰਗਲ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਪਣੀ ਅਗਵਾਈ ਹੋਈ ਪਤਨੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ‘ਚ, ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ‘ਚ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਵਾਲੀ ਆ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਵੈਰ-ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ—ਦੇਖੋ, ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਆ ਪਿਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੇ ਵਾਲੀ ਦੇ ਭੈ ‘ਚ, ਤੁਸੀਂ ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਆਈ ਹਨ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਲ ਨਿਆਇਕ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਮੰਨੋ ਮਸਕਰਾ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਮੇਰੇ ਇਹ ਤੀਰ, ਜੋ ਕਦੇ ਅਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਿੱਖੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਦੁਸਟ ਵਾਲੀ ਉੱਤੇ ਵਰ੍ਹਣਗੇ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਉਸ ਵਾਲੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੀਣ ਲੈ ਗਿਆ, ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਧਰਮ-ਵਿਰੋਧੀ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ‘ਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਜਰੂਰ ਤੈਨੂੰ ਬਚਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ।” ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਗਿਆ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਆਨੰਦ ਵਧ ਗਿਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਚੰਗੇ ਬਚਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਹੀ ਵੇਲੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦਾ ਗਿਆਰਵਾਂ ਸਰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਹੜੇ ਸਿੱਧਾ ਨੱਬਰ ‘ਤੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਕ੍ਰੋਧ ‘ਚ ਆ ਕੇ ਪੂਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਤੇ ਸੂਰਜ ਸਾੜਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ ਕਿ ਵਾਲੀ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਵੀਰਤਾ ਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਕਿੰਨੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗੇ, ਐਸਾ ਕਰੋ। ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਤੱਕ, ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ ਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਥਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਉਚਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹਦੀ ਤਾਕਤ ਇੰਨੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹੈ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਵਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮਹਾਬਲੀ ਮਹਿਸ਼ (ਭੈੰਸਾ) ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦੁੰਦੁਭੀ ਸੀ। ਉਹ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਜਿੰਨੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੇ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਘਮੰਡ ‘ਚ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਮੁੰਦਰ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, ‘ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ।’ ਫਿਰ ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਸਮੁੰਦਰ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਉਕਸਾਏ ਹੋਏ, ਉਸ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ—ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਤੇ ਤਪਸੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਰਨ ਦਾਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦਾ ਸੱਸੁਰ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੰਤੋਖ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਝਰਨੀਆਂ, ਅਨੇਕ ਗੁਫਾਵਾਂ ਅਤੇ ਝਰਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਦੁੰਦੁਭੀ, ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਡਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਹਿਮਾਵਤ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਹੱਥੀ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ, ਚਿੱਟੇ ਪੱਥਰ ਲੈ ਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟੇ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹਿਮਾਵਤ, ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਸੁਹਾਵਣਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, ‘ਹੇ ਦੁੰਦੁਭੀ, ਮੈਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਤੰਗ ਨਾ ਕਰ; ਮੈਂ ਤਪਸੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਲੜਾਈ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ।’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁੰਦੁਭੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, ‘ਜੇ ਤੂੰ ਲੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਡਰ ਨਾਲ ਹੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਦੱਸ, ਕੌਣ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਵਿਰੋਧੀ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।’ ਹਿਮਾਵਤ, ਜੋ ਬੋਲਣ ‘ਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਧਰਮੀ ਸੀ, ਕਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਗੁੱਸੇ ‘ਚ ਆ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, ‘ਇੰਦਰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲੀ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਮਹਾਬਲੀ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਾਨਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਸ਼ਹਿਰ ‘ਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ, ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ‘ਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ। ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕਲੜੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਨਾਮੁਚੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜੇ ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਅਜੈਯ ਤੇ ਯੁੱਧ ‘ਚ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਹੈ।’ ਹਿਮਾਵਤ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁੰਦੁਭੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੁਰੰਤ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੰਗ ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਆਕਾਰੀ ਡਰਾਉਣੇ ਸਨ, ਉਹ ਅਸਮਾਨ ‘ਚ ਜਲ ਭਰੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਦੁੰਦੁਭੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਡੰਕ ਮਾਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਦਾ ਨਗਾਰਾ ਵੱਜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਨੇੜਲੇ ਦਰੱਖਤ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਖੋਦ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਮੰਨੋ ਕੋਈ ਪਾਗਲ ਹਾਥੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸ਼ੋਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਲੀ, ਜੋ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਸਹਾਰ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬਾਹਰ ਆਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।