ਮਿੱਤ੍ਰ, ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੁਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਮਹਿਨਤ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਰਾਜ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇਹ ਰਾਜ ਮੇਰਾ ਹਕ ਸੀ। ਜਦ ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਵਾਨਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੇਖੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲੇ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੰਯਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਮੰਦ ਕਰਤੂਤ ਕੀਤੀ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਕਾਰਵਾਈ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਝੁਕਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਈ ਆਦਰ ਸੀ। ਜਦ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ; ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਸਤਕ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਪਰ ਵਾਲੀ, ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਮਾ ਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ, ਦਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਫਿਰ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਕੇ ਆਇਆ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੀ। ਹੇ ਨਿਰਾਥਿਆਂ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਆਏ ਹੋ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੇ ਲਈ, ਜੋ ਬੇਸਹਾਰਾ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਇਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਛਤਰੀ, ਯਕ-ਪੂਛ ਵਾਲਾ ਪੰਖਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤਕ ਗੁਫਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰਿਹਾ; ਜਦ ਮੈਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਖੂਨ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਗੁਫਾ ਵਿਚੋਂ ਉਭਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਦੁਖ ਨਾਲ ਮਲਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੇਰੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਨਾਲ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਆ ਗਿਆ; ਪਰ ਇੱਥੇ, ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਨਾਗਰਿਕ ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਰਾਜਤਿਲਕ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰੋ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਰਾਜਾ ਬਣਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਤਿਲਕ ਮਿਲਿਆ; ਮੰਤਰੀਆਂ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਡ-ਕਲੇਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਨਮ੍ਰ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਮੈਂ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋਇਆ, ਖਾਲੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ; ਜਦ ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਡਾਂਟ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ "ਤੂੰ ਨਿਕੰਮਾ!" ਆਖਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਿਹਾ; ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿੰਦਕ ਬੋਲ ਬੋਲੇ: "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਾਯਾਵੀ ਮਹਾ-ਰਾਕਸ਼ਸ..." ਕਈ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਸੀ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਇਆ; ਪਰ ਜਦ ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ, ਦੂਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਡਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਵੇਲੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੱਜ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੇ, ਗੰਭੀਰ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਬਿਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਉਡੀਕ ਕਰ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਾ ਦਿਆਂ।" ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ, "ਉਹ ਇੱਥੇ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ," ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਔਖੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ; ਉਥੇ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਡਰਾਉਣੇ, ਅਡੋਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ, ਤੁਰੰਤ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਖੂਨ ਦੀ ਧਾਰ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਗੁਫਾ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੀ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਗੂੰਜ ਪੈ ਗਈ। ਉਸ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਗੁਫਾ ਦਾ ਬੰਦ ਮੂੰਹ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ "ਸੁਗ੍ਰੀਵ!" ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਖਿਆ, ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਆਇਆ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਪਿੱਟਿਆ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਜ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਭਰਾਤਾ-ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਠੁਰਤਾ ਨਾਲ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਾਲੀ, ਹੁਣ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਥੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵਾਂਝਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ 'ਚ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਪਣੀ ਉਠਾਈ ਹੋਈ ਪਤਨੀ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜੀ 'ਚ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਵੈਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ; ਵੇਖੋ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਅਣਚਾਹੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਵਾਲੀ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵੀਰ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਹਸਦੇ ਹੋਏ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। "ਮੇਰੇ ਇਹ ਤੀਰ, ਜੋ ਅਣਫੇਲ, ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਮੰਦ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੀ ਉੱਤੇ ਵਰਣਗੇ।" ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਉਸ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ, ਉਹ ਧਰਮ-ਨਾਸਕ, ਮੰਦ-ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ, ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੇ।