ਸੁਗਰੀਵ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਵੈਰ ਦੀ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਪਿਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਆਦਰਯੋਗ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਸਹਿਮਤ ਨਾਲ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਵਾਲੀ ਨੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਾਇਆਵੀ ਨਾਮ ਦਾ ਜੀਵ ਸੀ, ਜੋ ਦੁੰਦੁਭੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦਾ ਵਾਲੀ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਵੈਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਰਾਤ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਮਾਇਆਵੀ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਆਇਆ। ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਡੰਗ ਮਾਰਦਾ, ਜੰਗ ਲਈ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਦਾ। ਮੇਰਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਡੰਗ ਸੁਣੀ; ਵਾਲੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਹਿਨ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉਸ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਦੌੜ ਪਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ। ਪਰ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਝਟਕ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮਾਇਆਵੀ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜਣ ਲੱਗਾ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜੇ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਰਾਹ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਅਸੁਰ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਿਲਦਾ, ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਗਫਾ ਵਿੱਚ ਘੁੱਸ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਨਜ਼ਦੀਕ ਖੜੇ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮਾਇਆਵੀ ਗਫਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਵਾਲੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ‘ਸੁਗਰੀਵ, ਤੂੰ ਅੱਜ ਗਫਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰਹੀਂ, ਮੈਂ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹਾਂ।’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਂ ਯੋਧਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਪੜ ਕੇ, ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਗਫਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਵਾਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਮੈਂ ਗਫਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਅਤੇ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਗਫਾ ਤੋਂ ਝਾਗ ਵਾਲਾ ਲਹੂ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਡੰਗ ਸੁਣੀ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਨਾ ਸੁਣੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਤੋਂ, ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਮਾਰੇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਗਫਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਰਪਣ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਲੁਕਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਪਤਾ ਲਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਰਾਜ ਨੂੰ ਨਿਆਇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਵਾਲੀ ਨੇ ਵੈਰੀ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਆ ਗਿਆ; ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਵਚਨ ਕਹੇ; ਹੇ ਰਾਘਵ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਕੁਕਰਮ ਕੀਤਾ। ਮੇਰਾ ਮਨ, ਭਰਾ ਦੇ ਆਦਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਗਿਆ; ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ; ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਸਤਕ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਪਰ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਫੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਦਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਟੀਕਾ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ, ਦਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਵਾਲੀ ਆਇਆ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੀ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ, “ਤੇਰੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਵੈਰੀ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਮੈਂ, ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਸਹਾਰਾ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੂੰ ਹੀ ਰਖਵਾਲੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਬੇਸਹਾਰਿਆਂ ਦੇ ਆਨੰਦ। ਇਹ ਛਤਰੀ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਚੰਨ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਕ-ਪੁੱਛੀ ਪੰਖਾ, ਇਹ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਗਫਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਦੁਖੀ ਰਹਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਤੇ ਗਫਾ ਤੋਂ ਲਹੂ ਨਿਕਲਦਾ ਵੇਖਿਆ। ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਮੇਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਡੋਲ ਗਈਆਂ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਗਫਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਨਾਲ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਆ ਗਿਆ; ਪਰ ਇੱਥੇ, ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਇਹ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ; ਤੂੰ ਹੀ ਰਾਜਾ ਬਣਨ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹਾਂ। ਰਾਜ ਦੀ ਇਹ ਨਿਯੁਕਤੀ ਤੇਰੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ ਹੋਈ; ਮੰਤਰੀ, ਨਾਗਰਿਕ, ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ, ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਮਿਟ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਜ ਤੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਨਮਰ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸਕ। ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਖਾਲੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ; ਜਦ ਮੈਂ ਇੰਝ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਮੈਨੂੰ ਡਾਂਟਣ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, ‘ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਵੇ!’ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦਾ; ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਨਿੰਦਾ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ: ‘ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ, ਮਾਇਆਵੀ ਮਹਾਂ ਦੈਤ, ਰਾਤ ਨੂੰ...’ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੁਖ ਭਰੀ ਕਹਾਣੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਪੂਰੇ ਆਦਰ ਤੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।