ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਵਿਆਥਾ ਰੱਖੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ ਤੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, "ਰਾਮ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣਦੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਿੱਤਰ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗੱਲ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੱਥ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ੀ ਬਣਾਕੇ ਜੋ ਮਿੱਤਰਤਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਜਿੰਦ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮਿੱਤਰ ਬਣਾਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਹੰਜੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭੀ ਭਾਵੁਕਤਾ ਕਾਰਨ ਰੁੱਕ ਗਈ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਿਆ। ਪਰ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਹੌਸਲਾ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੰਜੂ ਰੋਕ ਲਏ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦਰਿਆ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਆਪਣੇ ਹੰਜੂ ਪੁੰਛ ਕੇ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕਾ ਕੇ, ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਮੁੜ ਰਘੁਨੰਦਨ ਕੋਲ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। "ਰਾਮ ਜੀ," ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਕਈ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਵਾਲੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਜੋਰ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਧੱਕਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਜਿੰਦ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਉਹ ਲੈ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਦੁਸਟ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਾ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਵਲੋਂ ਭੇਜੇ ਕਈ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਘੁਨੰਦਨ, ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਕਿਸੇ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ। ਸਿਰਫ ਇਹ ਚਾਰ ਸਾਥੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਨੂਮਾਨ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨੇ, ਤੇ انہاں ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਿਆਰੇ ਵਾਨਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਮ ਜੀ, ਮੇਰਾ ਸੰਖੇਪ ਦੁੱਖ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਵੈਰੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਭਰਾ ਵੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੰਤ ਕਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਦੱਸੀ ਹੈ। ਦੁੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੁੱਖ, ਮਿੱਤਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਤਰ ਕੋਲ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਵੈਰਤਾ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਮੂਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਤੇਰੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੇਰੀ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਗੁੱਸਾ ਵੀ ਉਚਾਲਾ ਖਾਂਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਵਣ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਦਿਲ ਚ ਭਰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਡਰੋ ਨਾ, ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਵੈਰੀ ਮੈਨੂੰ ਮਰੇ ਸਮਾਨ ਹੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਕੁਤਸਥ ਕੁਲ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਜੀ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਤੇ ਉਸਦੇ ਚਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ। ਚਿਹਰਾ ਖਿੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੈਰਤਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਨੌਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। "ਵਾਲੀ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਡਾ ਪਿਓ ਵੀ ਉਸਦੀ ਬੜੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤੇ ਸਾਡਾ ਰਾਜਪੁਰੁਖ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਪਿਤਾ-ਦਾਦਿਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਅੱਗੇ ਨਮਨ ਕਰਦਾ, ਸੇਵਕ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦਾ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਮਾਇਆਵੀ ਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਖਸ ਸੀ, ਡੂੰਡਭੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ। ਉਸਦੀ ਵੈਰਤਾ ਵਾਲੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਔਰਤ ਕਰਕੇ ਸੀ। ਇਕ ਰਾਤ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਆਇਆ, ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਕੇ, ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਿਆ। ਮੇਰਾ ਭਰਾ, ਜਿਹੜਾ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਚੀਕ ਸੁਣ ਕੇ, ਝੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਰਾਖਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਦੌੜਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਝੱਟ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ 'ਚ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਵੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਜਦ ਮਾਇਆਵੀ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜਣ ਲੱਗਾ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜੇ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰਾਹ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਦੈਤ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦਿਆਂ, ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਜਾ ਵੜਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਘਾਹ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਵਾਲੀ ਮੈਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, 'ਸੁਗਰੀਵ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਖੜਾ ਰਹੀਂ, ਮੈਂ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਆਵਾਂਗਾ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕੋਸ ਕੇ ਪੈਦਲ ਹੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਹੀ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਖੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਗੁਫਾ ਵਿਚੋਂ ਝੱਗ ਵਾਲਾ ਖੂਨ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਲਲਕਾਰ ਸੁਣੀ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਵਰਗੀ ਵੱਡੀ ਚਟਾਨ ਨਾਲ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।