ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਯੋਗ ਸਾਥੀ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਜਾਣ ਜਾਵੋਗੇ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ, ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ, ਸਚੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦਿੱਲੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਅਟੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਾਂਦੀ, ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਸੁੰਦਰ ਗਹਣੇ—ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਅਭਿੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੋਸਤੀ ਲਈ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਲੋਕ ਧਨ, ਸੁਖ, ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਉਹ ਐਸਾ ਪਿਆਰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਜੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬਾਤ ਸੁਣਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੋਵੇ।” ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਖੜਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਬੇਚੈਨ ਨਜ਼ਰ ਜੰਗਲ ‘ਚ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਲਾ ਰੁੱਖ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ, ਕੁਝ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੁਗਰੀਵ ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਇੱਕ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਟਾਹਲੀ ਤੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਲਈ ਵਿਛਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ, ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਲਾ ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਾਹਲੀ ‘ਤੇ ਬੈਠਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ, ਸ਼ਾਂਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ ‘ਤੇ, ਸ਼ਾਲਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਬੈਠੇ ਹਨ। ਸੁਗਰੀਵ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕੰਪਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਲੋਂ ਬੇਦਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ‘ਤੇ ਡਰ-ਡਰ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਲੈ ਗਈ ਗਈ ਹੈ, ਮੈਂ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿਚ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਡਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਬੇਚੈਨ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਾਲੀ ਵਲੋਂ ਅਨਿਆਇਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਵੈਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ। ਵਾਲੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।” ਇਸ ਉੱਤੇ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਨੇਕ ਰਾਮ, ਹਲਕੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, “ਸੱਚਾ ਮਿਤ੍ਰ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨੇਕੀ ਦਾ ਬਦਲਾ ਨੇਕੀ ਨਾਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੈਰੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਵਾਂਗਾ ਜਿਸ ਨੇ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਲੈ ਲਈ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਤੇਜ਼ ਤੀਰ ਹਨ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਕਾਰਤਿਕੇ ਦੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ। ਗ੍ਰਿਫ਼ਨ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਵਾਂਗ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋੜੇ ਹੋਏ, ਤੇਜ਼ ਨੁੱਕ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰੋਧੀ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਵੇਖ, ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਵੈਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਟੁੱਟ ਕੇ ਖੰਡ-ਖੰਡ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” ਰਾਮ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਨੇਤਾ ਹੈ, ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਸ਼ਾਬਾਸ਼!” ਫਿਰ ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਰਾਮ ਜੀ, ਮੈਂ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿਚ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਸ ਹੋ। ਮਿਤ੍ਰ ਸਮਝ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੱਥ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਾਖੀ ਬਣਾਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਮਿਤ੍ਰ ਬਣ ਗਏ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹਾਂ। ਮਿਤ੍ਰ ਬਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਦੁਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰੋਹ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਹੰਝੂ ਰੋਕ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਕੇ, ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਸੁਗਰੀਵ ਮੁੜ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਕਈ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇ ਰਾਮ, ਵਾਲੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਲੈ ਗਿਆ; ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਦਿਲ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੇ ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭੇਜੇ। ਇਸ ਸ਼ੱਕ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਡਰ ਵਿਚ ਹਰ ਕੋਈ ਡਰਦਾ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਮੇਰੇ ਇਹ ਸਾਥੀ ਹੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ, ਵੱਡੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿਚ ਵੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚਲਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਆਰੇ ਵਾਨਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ, ਹੇ ਰਾਮ, ਸੰਖੇਪ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਕਿਉਂ ਦੱਸਾਂ? ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਵੈਰੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਭਰਾ ਵੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮੇਰਾ ਦੁਖ ਮੁਕ ਜਾਵੇਗਾ; ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਇਹ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮੇਰੇ ਦੁਖ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ, ਦੁਖੀ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ; ਮਿਤ੍ਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿਤ੍ਰ ਕੋਲ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਦੁਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੁਖ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਵੈਰ ਦੀ ਅਸਲ ਵਜ੍ਹਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਵਾਨਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਵੈਰ ਦੀ ਕਾਰਣ ਸੁਣ ਲਵਾਂਗਾ, ਤਦ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਾਂਗਾ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ। ਤੇਰੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਗੁੱਸਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਉੱਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਗੱਲ ਕਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੀਰ ਚੜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਵੈਰੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸਮਝ।” ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਨੇਕ ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਵਾਨਰ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬੇਮਿਸਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।