ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅਸਲ ਹਾਲ ਦੱਸਿਆ, "ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਰਾਮ ਜੀ, ਮੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੋਸਤ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਜੋ ਰਘੁਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ। ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਯੋਗ ਦੋਸਤ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਹੋ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਆਰ ਅਟੱਲ ਹੈ ਤੇ ਹੌਸਲਾ ਮਜ਼ਬੂਤ। ਚਾਂਦੀ, ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਸਜਾਵਟਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਟੁੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੋਸਤੀ ਲਈ, ਨਿਰਮਲ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ, ਲੋਕ ਧਨ, ਸੁਖ-ਸਮਰਥਾ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੀ ਜਨਮਭੂਮੀ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਪਿਆਰ ਅਜਿਹਾ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਚੰਚਲ ਨਜ਼ਰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁਮਾਈ। ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੀ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਇੱਕ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਟਾਹਣੀ ਤੋੜ ਕੇ, ਰਾਮ ਲਈ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਲ ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ, ਸ਼ਾਂਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ ਤੇ ਸ਼ਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠੇ, ਸੁਖੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ। ਸੁਗਰੀਵ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਗੱਲਾਂ ਬੋਲਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕੰਪ ਰਹੀ ਸੀ। "ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਾਂਝਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ 'ਤੇ ਡਰ-ਡਰ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਲੈ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਹਾਂ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਡਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਮਨ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਵਾਲੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਨਿਆਇਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧੀ ਬਣਾਇਆ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ ਜੀ। ਵਾਲੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿਓ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣੂ ਤੇ ਨੇਕ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਮਸਕਰਾ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਦੋਸਤ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਦੇਵੇ; ਜੋ ਹਾਨੀ ਕਰੇ, ਉਹ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਹੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਲੈ ਲਈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ।" "ਇਹ ਰਹੇ ਮੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੀਰ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਜੋ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਗਿੱਧ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਵਾਂਗ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਜੋੜੇ, ਤੇਜ਼ ਨੁਕ ਵਾਲੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ।" "ਦੇਖ, ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਟੁੱਟ ਕੇ ਛਿੱਤ-ਛਿੱਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਵਾਨਰ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ ਹੈ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਵਧੀਆ! ਵਧੀਆ!" "ਰਾਮ ਜੀ, ਮੈਂ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੋ। ਦੋਸਤ ਸਮਝ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੱਥ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਬਣ ਗਏ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਇਹ ਸੱਚ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।" "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਬਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਮਨ 'ਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਦੁਖ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਆਵਾਜ਼ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਈ, ਉਹ ਉਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਿਆ। ਪਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਹੰਝੂਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਆਪਣੀ ਅੱਖਾਂ ਸਾਫ ਕਰਕੇ, ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਮੁੜ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। "ਰਾਮ ਜੀ, ਕਈ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਾਲੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਵੱਧ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਤੱਕੜਾ ਦਿੱਤਾ।" "ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਜਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਲੈ ਲਈ; ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ।" "ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ-ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਾ ਮੇਰੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਰਾਘਵ ਜੀ; ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭੇਜੇ।" "ਇਸ ਸ਼ੱਕ ਕਰਕੇ, ਰਾਘਵ ਜੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਡਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕੋਈ ਡਰਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸਿਰਫ ਇਹ ਸਾਥੀ, ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ, ਵੱਡੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਚਲਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਇਹ ਪਿਆਰੇ ਵਾਨਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਉਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ, ਰਾਮ ਜੀ, ਮੇਰੀ ਸੰਖੇਪ ਕਹਾਣੀ ਹੈ; ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਕਿਉਂ ਦੱਸਾਂ? ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਵਿਰੋਧੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਭਰਾ ਵੀ।" "ਉਸ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ, ਮੇਰਾ ਦੁਖ ਮਿਟੇਗਾ; ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਜਿੰਦਗੀ, ਉਸ ਦੀ ਹਾਰ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।" "ਇਹ, ਰਾਮ ਜੀ, ਮੇਰੇ ਦੁਖ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੁਖੀ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਦੁਖ ਜਾਂ ਸੁਖ ਵਿੱਚ, ਦੋਸਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੋਸਤ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਵਾਨਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੁਣ ਲਵਾਂਗਾ, ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਾਂਗਾ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ।" "ਤੇਰੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਗੁੱਸਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਉਤਸ਼ਾਹ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਬਿਨਾ ਡਰ ਦੇ, ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੀਰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਵਿਰੋਧੀ ਅਜੇ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸਮਝ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਦੋਸਤੀ, ਪੀੜਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਸ਼ਾਲ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ, ਪੂਰੀ ਹੋਈ।