ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਦੁਖੀ ਦਿਲ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਹिम्मਤ ਟੁੱਟ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀ ਹੋਈ ਨੌਕ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ: “ਮਿਤ੍ਰ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖੋ, ਦੁਖ ਨੂੰ ਥਾਂ ਨਾ ਦਿਓ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਦੁਖ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਰਜਾ ਵੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਵੋ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵੀ ਅਣਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਦੁਖ ਛੱਡੋ ਅਤੇ ਹिम्मਤ 'ਤੇ ਆਸਰਾ ਰੱਖੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਸਤ ਵਜੋਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ। ਸਾਡੀ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤੁਸੀਂ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ।” ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਸੂ ਪੋਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਚੋਲੇ ਦੇ ਪੱਲੇ ਨਾਲ ਸਾਫ ਕੀਤਾ। ਸੁਗਰੀਵ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਮੁੜ ਆਈ। ਉਹ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਇੱਕ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੋਸਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਚਿਤ ਅਤੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਤੂੰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਐਸਾ ਦੋਸਤ ਵਧੇਰੇ ਸਮਿਆਂ 'ਚ ਮਿਲਣਾ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੈਥਿਲੀ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਅਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਕਠੋਰ ਦਿਲ ਰਾਵਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ। ਜੇਕਰ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਆਖ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨ 'ਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਜੋ ਮੈਂ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ ਹਨ, ਹਨੁਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਸੱਚ ਸਮਝ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ, ਨਾ ਆਖਾਂਗਾ; ਇਹ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਸੱਚ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ।” ਸੁਗਰੀਵ, ਆਪਣੇ ਵਾਨਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ—ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਵਾਨਰ—ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੁਖਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਦਿਲੋਂ ਦਿਲ ਮਿਲਾਈ। ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੁਗਰੀਵ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸਮਝਣ ਲੱਗਾ। ਹੁਣ, ਵੈਭਵਸ਼ਾਲੀ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ। ਸੁਗਰੀਵ, ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਬਣੇ ਹੋ। ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਦੋਸਤ, ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਾਖੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਦੋਸਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਯੋਗ ਸਾਥੀ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਜਾਣ ਜਾਓਗੇ; ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਖ ਸਕਦਾ। ਪਰ, ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ ਹਨ, ਪਿਆਰ ਪੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੌਸਲਾ ਅਟੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਾਂਦੀ, ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਸੋਹਣੇ ਗਹਣੇ—ਧਰਮਵਾਨ ਲੋਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਦੋਸਤ ਲਈ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ, ਲੋਕ ਧਨ, ਆਰਾਮ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਪਿਆਰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਉੱਤੇ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।” ਸੁਗਰੀਵ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਖੜਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁਮਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਲਾ ਰੁੱਖ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕੁਝ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਸੋਭਾਵਾਨ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਇੱਕ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਡਾਲੀ ਤੋੜੀ, ਰਾਮ ਲਈ ਵਿਛਾਈ, ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਲਾ ਰੁੱਖ ਦੀ ਡਾਲੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾਇਆ। ਰਾਮ, ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੈਠਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ, ਉਸ ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਲਾ ਰੁੱਖ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਢੱਕਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੁਗਰੀਵ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਤੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਕੰਪਦੇ ਹੋਏ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ: “ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਵੰਞਿਆ, ਇਸ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਡਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਛੀਨ ਲਈ ਗਈ, ਮੈਂ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਾਲੀ ਵੱਲੋਂ ਵੰਞਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸਦਾ ਵੈਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਰਘਵ। ਵਾਲੀ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਤੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰ।” ਇਸ ਉੱਤੇ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨੀ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਹੱਸ ਕੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਦੋਸਤ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਿਹਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਦੇਵੇ; ਜੋ ਹਾਨੀ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੈਰੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਹੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਛੀਨ ਲਈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਤੇਜ਼ ਤੀਰ ਹਨ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਕਾਰਤਿਕੇ ਦੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਆਏ, ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਗਿੱਧ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੱਜਰ ਵਾਂਗ, ਚੰਗੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ, ਤੇਜ਼ ਨੋਕ ਵਾਲੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ। ਵੇਖ, ਤੇਰਾ ਭਰਾ, ਵੈਰੀ ਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੁਰਾਈ ਕੀਤੀ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਟੁੱਟ ਕੇ ਝੜ ਜਾਵੇਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਪੱਕੀ ਹੋ ਗਈ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੁਖ-ਸੁਖ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਿਲੋਂ ਦਿਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸਮਝ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।