ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ’ਤੇ, ਸੁਗਰੀਵ—ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ—ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ’ਚੋਂ ਹੰਝੂ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਦਾ ਹੈ: “ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਠਿਕਾਣੇ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਵੀਰਤਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਪਰ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਛੱਡੋ; ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਓ। ਹੁਣ ਇਹ ਨਰਮਤਾ ਛੱਡੋ; ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੰਮਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ। ਮਨ ਦੀ ਇਹ ਬੇਚੈਨੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਲਈ ਢੁੱਕਵੀਂ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਸਹਿ ਚੁਕਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣਾ ਨਿਰਣੈ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਹੰਝੂ ਆਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਰੋਕੋ; ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਧੈਰਜ ਛੱਡਣਾ ਢੁੱਕਵੀਂ ਨਹੀਂ। ਮੁਸੀਬਤ, ਚਿੰਤਾ, ਡਰ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਡੁੱਬਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਮੂਰਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਰਮਤਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਨੌਕਾ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰੋ, ਦੁਖ ਨੂੰ ਥਾਂ ਨਾ ਦਿਓ। ਜੋ ਲੋਕ ਦੁਖ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਖ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਅਣਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਦੁਖ ਛੱਡੋ ਤੇ ਹਿੰਮਤ ’ਤੇ ਹੀ ਆਸਰਾ ਰੱਖੋ। ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਨਾਤੇ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਹੀਂ; ਸਾਡੀ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤੁਸੀਂ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ।” ਸੁਗਰੀਵ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਹੌਂਸਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਚਿਹਰਾ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂੰਝ ਲਿਆ। ਸੁਗਰੀਵ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ: “ਜੋ ਇੱਕ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਭਲਮਨਸਾ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੋ ਢੁੱਕਵੀਂ ਤੇ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਸੁਗਰੀਵ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਦੋਸਤ। ਐਸਾ ਸਾਥੀ ਵਿਰਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ’ਚ। ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਥਿਲੀ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਕਠੋਰ ਦਿਲ ਰਾਖਸ਼ ਰਾਵਣ ਦੀ ਭਾਲ ਲਈ ਪੂਰਾ ਜਤਨ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਤੁਸੀਂ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਆਖ ਸਕਦੇ ਹੋ; ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ’ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਜੋ ਵੀ ਗੱਲ ਮਾਣ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਖੀ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚੀ ਹੀ ਸਮਝੋ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ, ਨਾ ਆਖਾਂਗਾ; ਇਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।” ਸੁਗਰੀਵ, ਆਪਣੇ ਵਾਨਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਵਾਨਰ—ਇਹ ਦੋਨੋਂ—ਬਹੁਤ ਨੇੜਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕੰਡ ਦੇ ਅਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ। ਸੁਗਰੀਵ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਬੜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਨਾਇਕ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ: “ਸੱਚਮੁੱਚ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਧੀਆ ਮਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਬਣੇ ਹੋ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਮਿੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਢੁੱਕਵੀਂ ਸਾਥੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਗੁਣ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਵੋਗੇ; ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਪਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ’ਚ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ’ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਪੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਚਾਂਦੀ, ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਸੁੰਦਰ ਗਹਣੇ—ਇਹ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਅਭਾਗੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਲੋਕ ਧਨ, ਆਰਾਮ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਐਸਾ ਪਿਆਰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਜੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, ‘ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੋਵੇ।’ ਸੁਗਰੀਵ, ਰਾਮ ਜੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਖੜਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਚੰਚਲ ਨੈਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਪਾਸੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਲਾ ਰੁੱਖ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਇੱਕ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਡਾਲੀ ਤੋੜੀ, ਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਲਈ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ, ਦੋਨੋਂ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਲਾ ਰੁੱਖ ਦੀ ਡਾਲੀ ਤੇ ਬੈਠਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਤੋੜੀ ਸੀ। ਰਾਮ ਜੀ, ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ’ਤੇ ਸ਼ਾਲਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਬੈਠੇ। ਫਿਰ, ਸੁਗਰੀਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿੱਠੀਆਂ, ਸ਼ੁਭ ਗੱਲਾਂ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪਿਆਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ।