ਇਹ ਸਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਰਾਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੰਝੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸਟ ਰਾਖਸ ਰਾਵਣ ਦਾ ਨ ਤਾਂ ਠਿਕਾਣਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਨ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੁਟੰਬ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਛੱਡੋ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੋ। ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਵੀਰਤਾ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਓ। ਹੁਣ ਇਹ ਨਰਮੀ ਕਾਫੀ ਹੋਈ—ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹੌਂਸਲੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ। ਐਸਾ ਮਨ ਦਾ ਡੋਲਣਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਸੂਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਭੋਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਂਗ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਨਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਨਿਰਣੇ ਤੋਂ ਹਟਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੌਂਸਲੇ ਨਾਲ ਉੱਗੇ ਹੰਜੂਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕੋ; ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਧੀਰਜ ਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਮੁਸ਼ਕਲ, ਦੁਖ, ਡਰ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੀ ਨੌਕ ਵਾਂਗ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰੋ, ਦੁਖ ਨੂੰ ਥਾਂ ਨਾ ਦਿਓ। ਜੋ ਦੁਖ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਖ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਅਣਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਦੁਖ ਛੱਡੋ ਤੇ ਸਿਰਫ ਹੌਂਸਲੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖੋ। ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਨਾਤੇ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਨਹੀਂ; ਸਾਡੀ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਤੁਸੀਂ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ।" ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇ ਕੋਨੇ ਨਾਲ ਪੂੰਝਿਆ। ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਤੇ ਭਲਾ ਮਿੱਤਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਚਿਤ ਤੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੂੰ ਕਰ ਗਿਆ, ਸੁਗਰੀਵ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਮੈਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਮਿਲੀ ਹੈ; ਐਸਾ ਸਾਥੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਸੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਮੈਥਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਕਠੋਰ, ਦੁਸਟ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਆਖ; ਜਿਵੇਂ ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਉਪਜਾਉ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਮਿਲੇਗੀ। ਅਤੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਤੂੰ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਵਜੋਂ ਹੀ ਸਮਝ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਦੇ ਬੋਲਾਂਗਾ; ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।" ਸੁਗਰੀਵ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਦੇ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵਾਨਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਵਾਨਰ, ਦੋਵੇਂ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ-ਸੁਖ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ, ਹਰ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਾਥ ਨਿਭਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕੰਡ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਸੁਗਰੀਵ, ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਸੱਚਮੁੱਚ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਬਣੇ ਹੋ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਦਰ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ੀ ਰੱਖ ਕੇ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ੀ ਮਿੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਯੋਗ ਸਾਥੀ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਾਣ ਲਵੋਗੇ; ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵੱਡਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਿਆਰ ਪੱਕਾ ਤੇ ਹੌਂਸਲਾ ਅਟੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ। ਚਾਂਦੀ, ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਸੁੰਦਰ ਗਹਿਣੇ ਹੋਣ, ਨੇਕ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡਦੇ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਸਭ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਹਨ।" "ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਧਨ, ਸੁਖ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਉਹ ਐਸਾ ਪਿਆਰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।" ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਮ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉਥੇ ਖੜੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੰਚਲ ਨੈਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਨਿਹਾਰਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਲ ਦਾ ਰੁੱਖ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਕੁਝ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਇੱਕ ਮੋਟੀ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਟਾਹਣੀ ਤੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਲਈ ਬਿਛਾ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਆਪ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਲ ਰੁੱਖ ਦੀ ਇੱਕ ਟਾਹਣੀ ਉੱਤੇ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ, ਜੋ ਆਤਮ-ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ, ਉਸ ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਸ਼ਾਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆ।