ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਹੰਝੂ ਵਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਖੜੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖੋ, ਇਹ ਉਪਰਲੇ ਕਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ ਰਾਖਸ ਦੁਆਰਾ ਉਠਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਗਹਿਣਾ ਵੀ, ਜਿਹੜਾ ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਸੀਤਾ ਨੇ ਹੀ ਸੁੱਟਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਆਕਾਰ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਹੈ।” ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਉਹ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਗਹਿਣੇ ਪਛਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੰਨ ਵਾਲੇ। ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪੈਜਾਂ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।” ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਸੁਗਰੀਵ, ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਪਾਸੇ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਦੇ ਰਾਖਸ ਨੇ ਚੱਕ ਲਿਆ ਸੀ? ਉਹ ਰਾਖਸ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹਨਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ? ਉਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਚੱਕ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਲਿਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਰਾਖਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ; ਦੱਸੋ, ਸੁਗਰੀਵ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਯਮਲੋਕ ਭੇਜ ਦਿਆਂਗਾ।” ਹੁਣ ਰਾਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੰਦੜੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸਟ ਰਾਖਸ ਦਾ ਨਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਯੋਗਤਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜਾਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਪਰ ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ; ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵੋ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਤ ਕਰਕੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਇਹ ਨਰਮੀ ਛੱਡੋ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹੌਸਲੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ। ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਡੋਲਣ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਭਦੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਰੋਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣਾ ਮਨੋਬਲ ਛੱਡਿਆ।” ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਰੋਕੋ; ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਤੁਸੀਂ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਨ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਜਦੋਂ ਮੁਸੀਬਤ, ਦੁੱਖ, ਡਰ ਜਾਂ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਡੂੰਘੇ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਰਮੀ ਨੂੰ ਫੋਲੋ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਬਿਨਾ ਬਲ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਹੋਈ ਨੌਕਾ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖੋ, ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਥਾਂ ਨਾ ਦਿਓ। ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰੋ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਅਣਸ਼ਚਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੁੱਖ ਛੱਡੋ ਤੇ ਸਿਰਫ ਹੌਸਲੇ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖੋ। ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਦੋਸਤੀ ਵਿਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ; ਸਾਡੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰੋ।” ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੰਝੂਆਂ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂੰਝ ਲਿਆ। ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਕੁਝ ਇਕ ਸੱਚਾ ਤੇ ਚੰਗਾ ਮਿੱਤਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸੁਗਰੀਵ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਦਿਲਾਸਾ ਬਣੇ ਹੋ, ਮਿੱਤਰ; ਐਸਾ ਸਾਥੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਐਸੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਵਿਚ। ਪਰ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ ਮੈਥਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਕਠੋਰ, ਦੁਸਟ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸੋ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਪੈਣ ਨਾਲ ਖੇਤ ਫਲਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਹਰ ਚਾਹਤ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੈਂ ਮਾਣ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਕਹੀਆਂ, ਹੇ ਬੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਮੰਨੋ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਬੋਲਾਂਗਾ; ਇਹ ਵਚਨ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।” ਸੁਗਰੀਵ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਤੇ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਬੰਦਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ—ਇਨ੍ਹਾ ਦੋਵਾਂ ਨੇ, ਪੂਰੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੁੱਖ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਦਿਲੋਂ ਦਿਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ। ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਹੀ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਸੁਗਰੀਵ, ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਸੱਚਮੁੱਚ, ਮੈ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਜਿਹੜੇ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਗਏ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਮਾਣ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ੀ ਰੱਖ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਮਿੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਯੋਗ ਸਾਥੀ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਾਣ ਲਵੋਗੇ; ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਮਨੋਬਲ ਵਧਾਇਆ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ।