ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗਹਿਣੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਲਾਇਆ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਗਹਿਰੀ ਆਹ ਭਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਬਿਲ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸੁੰਘਣ ਵਾਲਾ ਸੱਪ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਅਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖ ਇਹ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਇਹ ਗਹਿਣੇ, ਜੋ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਹਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਗਿਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਇਹ ਗਹਿਣਾ ਤਾ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਘਾਹੀਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਜਾਪਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।" ਰਾਮ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਇਹ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਜਾਂ ਕੰਨ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ। ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸੁਗਰੀਵ, ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਪਾਸੇ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਲੈ ਗਿਆ? ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹਨਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ? ਉਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੇਰੀ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦਾ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹ ਲਿਆ। ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਲੈ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਦੱਸੋ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਵੈਰੀ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਯਮ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵੱਲ ਭੇਜਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੌਥੇ ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਖੀ ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਭਰਕੇ, ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, "ਮੈਂ ਉਸ ਮਾੜੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਥਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਪਰ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿਉ। ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਜਦ ਤਕ ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਚੈਨ ਨਾ ਲਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਓ। ਹੁਣ ਇਹ ਨਰਮੀ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਆਪਣਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਾਹਸ ਯਾਦ ਕਰੋ। ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।" "ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਸਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣਾ ਹੌਸਲਾ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਆਏ ਹੰਝੂਆਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਰੋਕੋ; ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਢੀਲਾਪਨ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਮੁਸ਼ਕਲ, ਦੁਖ, ਡਰ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਡੁੱਬਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ।" "ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖੋ, ਦੁਖ ਨੂੰ ਥਾਂ ਨਾ ਦਿਓ। ਜੋ ਦੁਖ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਅਣਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੁਖ ਛੱਡ ਦਿਓ ਤੇ ਕੇਵਲ ਸਾਹਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖੋ। ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਨਾਤੇ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ। ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਤੁਸੀਂ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ।" ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਰਘੁਨਾਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਪੁੰਛਿਆ। ਸੁਗਰੀਵ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤੇ ਭਲਾ ਦੋਸਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਤੂੰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਸੁਗਰੀਵ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ ਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਦੁਖ-ਸੁਖ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢ ਪਈ ਹੈ। ਐਸਾ ਸਾਥੀ ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਹੁਣ, ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਮੈਥਿਲੀ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ, ਤੇ ਉਸ ਕਠੋਰ, ਕੁਰੂੜ ਰਾਵਣ ਲਈ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਆਖ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਤੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਫਲਦੀ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੇ ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਆਤਮ-ਗਰਵ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਉਹ ਸੱਚ ਮੰਨ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਬੋਲਾਂਗਾ; ਇਹ ਮੈਂ ਸੱਚ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਗਰੀਵ ਤੇ ਉਸਦੇ ਵਾਨਰ ਮੰਤਰੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਦੋਵੇਂ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਵਾਨਰ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ, ਦਿਲੋਂ ਦਿਲ ਮਿਲ ਗਏ। ਮਹਾਨ ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਹੀ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਮਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਸੁਗਰੀਵ, ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਸੱਚਮੁੱਚ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਗਏ ਹੋ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੇਰੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ੀ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਦੋਸਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਦੋਸਤੀ, ਦੁਖ-ਸੁਖ ਦੀ ਸਾਂਝ ਤੇ ਉੱਚੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ।