ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ overcome ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਵਿੱਚ 'ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ!' ਚੀਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸੰਯਮਤਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ胸 ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ, ਲੰਮੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਸੱਪ ਆਪਣੇ ਬਿਲ ਵਿੱਚ। ਰਾਮ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਧਾਰ ਵਹ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਖੜੇ ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਦੇਖ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਇਹ ਗਹਿਣੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਗਹਿਣਾ ਸੀਤਾ ਨੇ ਲਿਆ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਘਾਸ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੁੱਟਿਆ; ਇਸ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਤੋਂ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਇਹ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਜਾਂ ਕੰਨ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ। ਪਰ ਮੈਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਪਛਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਦੱਸੋ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਕਿਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਲੈ ਗਿਆ?" "ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ? ਉਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ ਖੋਲ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਉਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ; ਦੱਸੋ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਕੌਣ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਯਮ ਦੇ ਦਰ 'ਤੇ ਭੇਜਾਂਗਾ।" ਹੁਣ ਸਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਰਾਮ ਦੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਬਾਂਦਰ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਨਾ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਸ਼ੂਰਤਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੁਲ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਚਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਛੱਡੋ; ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ੂਰਤਾ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੋ।" "ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਾਫੀ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਹਿੰਮਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ। ਮਨ ਦੀ ਇਹ ਡੋਲਣਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਭੋਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਇੰਝ ਵਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣਾ ਸੰਕਲਪ ਛੱਡਦਾ।" "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਉਠੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨੂੰ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਰੋਕੋ; ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਧੈਰਜ ਛੱਡਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਮੁਸ਼ਕਲ, ਦੁਖ, ਡਰ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਮੂਰਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਹੋਈ ਨੌਕਾ।" "ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰੋ, ਦੁਖ ਨੂੰ ਥਾਂ ਨਾ ਦਿਓ। ਜੋ ਲੋਕ ਦੁਖ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵਿਲਾਪ ਨਾ ਕਰੋ। ਜੋ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਅਣਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ, ਦੁਖ ਛੱਡੋ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਹਿੰਮਤ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰੋ।" "ਮੈਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦੋਸਤੀ ਵਿੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਸਾਡੀ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਲਾਪ ਨਾ ਕਰੋ।" ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਸਾਂਤਵਨਾ ਨਾਲ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਚਿਹਰਾ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇ ਕੋਨੇ ਨਾਲ ਪੂੰਝਿਆ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ 'ਚ ਆ ਗਿਆ; ਕਕੁਤਸਥ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਨਿਰਭਵਾਵੀ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ; ਐਸਾ ਮਿੱਤਰ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਐਸੇ ਸਮੇਂ।" "ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਥਿਲੀ ਅਤੇ ਕਠੋਰ, ਦੁਸ਼ਟ-ਹਿਰਦੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਵਣ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਆਖੋ; ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਪਜਾਊ ਖੇਤ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਮੈਂ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਆਖੇ ਹਨ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਸੱਚ ਸਮਝੋ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ, ਨਾ ਆਖਾਂਗਾ; ਇਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।" ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬਾਂਦਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ। ਇਉਂ, ਦੋਵੇਂ—ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ—ਗਹਿਰੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ-ਸਵਭਾਵ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹੋਇਆ-ਹੋਇਆ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਕੀਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਿਮਾ-ਪੂਰਨ ਵਾਅਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸੱਚਮੁੱਚ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਬਣੇ ਹੋ। ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ ਹੈ, ਰਾਜਾ!