ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨੁਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਮੈਥਿਲੀ ਹੀ ਸੀ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਕ੍ਰੂਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੁਆਰਾ ਉਠਾਏ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਮਾ! ਰਾਮਾ!’ ਤੇ ‘ਲਕਸ਼ਮਣ!’ ਚੀਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦ ਉਹ ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਾਂਗ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ 'ਤੇ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਗੇ ਗਹਿਣੇ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਉਹ ਗਹਿਣੇ ਅਸੀਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸੰਭਾਲ ਲਏ ਸਨ; ਮੈਂ ਉਹ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਵੋ।” ਇਸ 'ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਹਾ, “ਦੋਸਤ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਲਿਆਉ, ਤੂੰ ਦੇਰੀ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?” ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਹਨ, ਦੇਖੋ।” ਰਾਮ, ਉਹ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਅੰਜਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਅੰਜਲੀਆਂ ਵੀਰਾਨ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੰਝ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਮੀਹ ਦੀ ਚਾਦਰ ਵਿੱਚ ਢਕਿਆ ਹੋਵੇ। ਸੀਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜੀ ਹੰਝੂਆਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੇਕਾਬੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ 'ਹਾਏ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਅ!' ਚੀਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਸੰਭਾਲ ਛੱਡ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਉਹ ਵਧੀਆ ਗਹਿਣੇ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ, ਲੰਮੀ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਸੱਪ ਆਪਣੇ ਬਿਲ ਵਿੱਚ। ਰਾਮ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਿਰੰਤਰ ਵਹਿ ਰਹੇ ਸਨ; ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਖੜੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੇਖ, ਇਹ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਇਹ ਗਹਿਣੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਉਠਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਗਹਿਣਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਹਰੀ ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੁੱਟਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੰਗ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।” ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਬਾਂਹ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਜਾਂ ਕੰਨ ਦੇ ਬਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ, ਪਰ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਮੈਂ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਦਾ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਦੱਸੋ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਕਿਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਅ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਉਠਾ ਲਿਆ ਸੀ? ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਨਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ? ਉਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ ਖੋਲ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਅ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਉਠਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ; ਦੱਸੋ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਉਹ ਕੌਣ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਯਮ ਦੇ ਦਰਬਾਰ 'ਚ ਭੇਜ ਦੇਵਾਂਗਾ।” ਹੁਣ ਸਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਰਾਮ ਦੇ ਦੁਖੀ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੰਝੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਥਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਵੰਸ਼ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਪਰ ਮੈਂ ਸੱਚਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਵੈਰੀ-ਨਾਸਕ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਛੱਡੋ; ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕੋ। ਰਾਵਣ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੰਤੋਖ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੋ। ਹੁਣ ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਬਸ ਕਰੋ; ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੰਮਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ। ਮਨ ਦੀ ਐਸੀ ਚੰਜਲਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਭੋਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਐਸਾ ਵਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣਾ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚ ਛੱਡਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਪਜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਰੋਕੋ; ਤੁਸੀਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੰਯਮ ਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਮੁਸ਼ਕਿਲ, ਦੁੱਖ, ਡਰ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਡੁੱਬਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦਾ, ਉਹ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਨਾਊ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੈਤ੍ਰੀ ਵਿਚੋਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰੋ, ਦੁਖ ਨੂੰ ਥਾਂ ਨਾ ਦਿਓ। ਜੋ ਦੁਖ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵਿਲਾਪ ਨਾ ਕਰੋ। ਜੋ ਦੁਖ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵੀ ਅਣਸੁੰਝੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਵਿਲਾਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਿਰਫ ਹਿੰਮਤ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਇਹ ਬੋਲ ਦੋਸਤੀ ਵਿਚੋਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਸਾਡੀ ਮੈਤ੍ਰੀ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਲਾਪ ਨਾ ਕਰੋ।” ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੰਝੂਆਂ ਵਾਲੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇ ਕੋਨੇ ਨਾਲ ਪੋਂਝ ਲਿਆ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਲਿਆਇਆ; ਕਕੁਤਸਥ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਮੈਤ੍ਰੀ ਵਾਲਾ ਦੋਸਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗ ਤੇ ਠੀਕ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਹ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਦੋਸਤ; ਐਸਾ ਸਾਥੀ ਵਿਰਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਐਸੇ ਸਮੇਂ। ਪਰ ਤੂੰ ਮੈਥਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਕ੍ਰੂਰ, ਦੁਸ਼ਟ-ਹਿਰਦੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਕਹਿ ਦੇ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਉਪਜਾਊ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਾਰੀ ਫਸਲ ਵਧਦੀ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਉਹ ਬੋਲ ਤੂੰ ਸੱਚ ਸਮਝ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁਖ, ਮੈਤ੍ਰੀ, ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ, ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ ਮੁੜ ਪਾਈ, ਮੈਥਿਲੀ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਨਵਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਜਨਮਿਆ।