ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਰਾਘਵ, ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੱਚ ਹਨ। ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ—ਸੀਤਾ—ਨੂੰ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਦੈਤਾਂ ਵੀ ਮਿਲ ਕੇ ਥੱਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਜਹਿਰੀਲੇ ਭੋਜਨ—ਕੋਈ ਛੂ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇ, ਮਹਾਬਲੀ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ।” ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੈਥਿਲੀ ਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਕ੍ਰੂਰ ਰਾਖਸ ਦੁਆਰਾ ਉਠਾਇਆ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਤੜਪਦੀ ਹੋਈ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਮ! ਰਾਮ!’ ਅਤੇ ‘ਲਕਸ਼ਮਣ!’ ਚੀਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਗ-ਰਾਜ ਦੀ ਪਤਨੀ। ਮੈਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨ ਤੇ ਖੜਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਗਹਣੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਗਹਣੇ ਅਸੀਂ ਲੈ ਕੇ ਰੱਖ ਲਏ; ਮੈਂ ਉਹ ਲਿਆਵਾਂਗਾ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਚਾਨ ਲੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, “ਮਿੱਤਰ, ਉਹ ਗਹਣੇ ਜਲਦੀ ਲਿਆਵੋ, ਕਿਉਂ ਦੇਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?” ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਤੁਰੰਤ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਣੇ ਲੈ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ, “ਇਹ ਵੇਖੋ।” ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਗਹਣੇ ਲੈ ਕੇ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੰਝ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਹਾਸੇ ਵਿੱਚ ਚੰਦ। ਸੀਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ‘ਹਾਏ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ!’ ਚੀਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣਾ ਸੰਯਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਉਹ ਗਹਣੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ, ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਸੱਪ ਆਪਣੇ ਬਿਲ ਵਿੱਚ। ਅੰਸੂਆਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਧਾਰ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਖੜੇ ਸੌਮੀਤ੍ਰਿ—ਲਕਸ਼ਮਣ—ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖ, ਇਹ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਣੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਸੀ, ਜਦ ਉਹ ਲਿਆ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਗਹਣਾ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ; ਇਸ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਤੋਂ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।” ਰਾਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਇਹ ਗਹਣੇ ਪਹਚਾਣਦਾ ਹੈ?” ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਬਾਂਹ ਦੇ ਕੜੇ ਜਾਂ ਕੰਨ ਦੇ ਬਾਲ ਨਹੀਂ ਪਹਚਾਣਦਾ, ਪਰ ਪੈਰ ਦੀ ਪੈਜਾਂ ਪਹਚਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਦਾ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਦੱਸ, ਕਿਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ ਨੇ ਲਿਆ ਸੀ, ਵੇਖਿਆ? ਉਹ ਰਾਖਸ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਨਾ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਦਿੱਤਾ? ਉਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਦਿੰਦੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਲਏ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ; ਦੱਸ, ਮੋਨਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਵੈਰੀ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਯਮ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਭੇਜਾਂਗਾ।” ਹੁਣ ਅਗਲਾ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਲਾਪ ਭਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੰਝੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਰਾਖਸ ਦੀ ਥਾਂ, ਸ਼ਕਤੀ, ਵੀਰਤਾ ਜਾਂ ਵੰਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਪਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੱਕਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਵੈਰੀ ਨਾਸਕ, ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇ; ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਮੈਥਿਲੀ ਵਾਪਸ ਮਿਲੇ। ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਂ। ਹੁਣ ਇਹ ਨਰਮਤਾ ਛੱਡ ਦੇ; ਆਪਣਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹੌਸਲਾ ਯਾਦ ਕਰ। ਮਨ ਦੀ ਇਹ ਚੰਚਲਤਾ ਤੇਰੇ ਜਿਹੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਸਹਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਵਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣਾ ਸੰਕਲਪ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ।” ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਜੋ ਉਪਜੀਆਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉੱਚ ਕੌਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੰਯਮ ਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਛੱਡਣੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ। ਮੁਸੀਬਤ, ਦੁਖ, ਡਰ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਤੇ ਅਟਲ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਮੂਰਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਰਮਤਾ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦਾ, ਉਹ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਹੋਈ ਨੌਕਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ, ਦੁਖ ਨੂੰ ਥਾਂ ਨਾ ਦੇ। ਜੋ ਦੁਖ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟ ਜਾਂਦੀ। ਤੂੰ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਖ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਅਣਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ; ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ, ਦੁਖ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ ਹੌਸਲੇ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਦੋਸਤੀ ਵਿਚ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ; ਸਾਡੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰ, ਤੂੰ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ।” ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅੰਸੂਆਂ ਭਰਿਆ ਚਿਹਰਾ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੋਂਝਿਆ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਪਿਆਰ ਤੇ ਭਲਾਈ ਵਾਲਾ ਮਿੱਤਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੋ ਠੀਕ ਤੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸੰਤੋਖ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਐਸਾ ਸਾਥੀ ਵਿਰਲਾ ਹੁੰਦਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ। ਪਰ, ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ, ਮੈਥਿਲੀ ਤੇ ਉਸ ਕ੍ਰੂਰ, ਦਿਆਲ-ਰਹਿਤ ਰਾਖਸ ਰਾਵਣ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਦੋਸਤੀ, ਦੁਖ-ਸੰਤੋਖ ਤੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ, ਰਾਮਾਯਣ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਘੜੀ ਆਗੇ ਵਧੀ।