ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਆਸ ਨਾਲ ਅਰਜ਼ ਕੀਤਾ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿੰਘ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵਾਂ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਐਸਾ ਸਜ਼ਾ ਦਿਓ ਕਿ ਉਹ ਮੁੜ ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਵੇ।” ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ, ਸੀਤਾ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਜੋ ਕਦੇ ਕਮਲ, ਕਦੇ ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਹਨ, ਇਕੱਠੀਆਂ ਫੜਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਵਕਤ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਚਿਰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁਖ, ਹਨੁਮਾਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੇਗਾ।” ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ, ਮੈਥਿਲੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਇਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਲੋਂ ਚੁੱਕੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਵਿਰਹ ਵਿਚ, ਉਹ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੋਵੇਂ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਮੌਕਾ ਲੱਭ ਕੇ ਜਟਾਯੂ ਗਿੱਧ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਅਗਵਾਹ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਪਏ ਹੋ। ਪਰ, ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸ ਵਿਰਹ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ; ਮੈਂ ਉਸ ਵਿਰਹ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲਿਆਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਵੈਦ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ; ਉਹ (ਸੀਤਾ) ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਥੱਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਜਿਵੇਂ ਜਹਿਰ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਰੋਟੀ—ਉਹ ਅਸਪ੍ਰਸ਼ਯ ਹੈ; ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡੋ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਲਿਆਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਅਨੁਮਾਨ ਕਰਕੇ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਮੈਥਿਲੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਕ੍ਰੂਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਲੋਂ ਚੁੱਕਦੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ 'ਰਾਮਾ! ਰਾਮਾ!' ਅਤੇ 'ਲਕਸ਼ਮਣ!' ਚੀਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦ ਉਹ ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਤੇ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਭ ਗਹਿਣੇ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਉਹ ਗਹਿਣੇ ਅਸੀਂ ਲੈ ਕੇ ਰੱਖ ਲਏ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਹ ਲਿਆਵਾਂਗਾ, ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣੋ। ਇਸ ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਕਹਿਆ, ਜੋ ਬੜੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, “ਉਹ ਜਲਦੀ ਲਿਆਓ, ਦੋਸਤ, ਕਿਉਂ ਦੇਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਗਰੀਵ ਤੁਰੰਤ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਉਹ ਗਹਿਣੇ ਲੈ ਕੇ, ਬਾਂਦਰ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ, “ਵੇਖੋ, ਇਹ ਹਨ।” ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਗਹਿਣੇ ਲਏ, ਉਹ ਰੋਣ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਮੀਹ ਦੀਆਂ ਬਦਲੀਆਂ ਵਿਚ ਓਹਲੇ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਸੀਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਰੋਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ 'ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ!' ਚੀਕ ਮਾਰੀ, ਆਪਣਾ ਧੀਰਜ ਛੱਡ ਕੇ ਜਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਗਹਿਣੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ, ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਸੱਪ ਆਪਣੇ ਬਿਲ ਵਿਚ। ਰਾਮ ਦੇ ਹੰਝੂ ਨਿਰੰਤਰ ਵਹ ਰਹੇ ਸਨ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖ, ਇਹ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਇਹ ਗਹਿਣੇ, ਵਾਇਦੇਹੀ ਨੇ ਜਦ ਅਗਵਾਹ ਹੋਈ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ।” “ਨਿਸਚਿਤ, ਇਹ ਗਹਿਣਾ ਸੀਤਾ ਨੇ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ; ਇਸ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਐਸਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।” ਇਸ ਤੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਆਖਣ 'ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਬਾਂਹ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਜਾਂ ਕੰਨ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ। ਪਰ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਪਜੇਬ ਮੈਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।” ਫਿਰ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸੁਗਰੀਵ, ਕਿਹੜੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਅਗਵਾਹ ਕੀਤਾ?” “ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਦਿੱਤਾ? ਉਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।” “ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦਾ ਰਾਹ ਖੋਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।” “ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ; ਦੱਸੋ, ਹੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਵੈਰੀ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਯਮ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਿਆਂਗਾ।” ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸਤਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਰਾਮ ਦੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਸੁਗਰੀਵ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ, ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਉਸ ਮੰਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ, ਉਸ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਪਰ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡੋ; ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰੋ। ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇ ਕੇ, ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੋ। ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੋਰ ਨਹੀਂ; ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੰਮਤ ਯਾਦ ਕਰੋ। ਮਨ ਦੀ ਇਹ ਡੋਲਣ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵਿਰਹ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਪਿਆ, ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਇਆ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣਾ ਮਨੋਬਲ ਛੱਡਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ, ਉਠੇ ਹੰਝੂ ਰੋਕੋ; ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸੰਯਮ ਤੇ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਛੱਡਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਸੰਕਟ, ਦੁਖ, ਡਰ ਜਾਂ ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਤੇ ਧੀਰਜ ਧਾਰਦਾ, ਉਹ ਕਦੇ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ, ਜੋ ਮੂਰਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ, ਉਹ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਨਾਵ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰੋ, ਦੁਖ ਨੂੰ ਥਾਂ ਨਾ ਦਿਓ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਸੁਗਰੀਵ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹਨੁਮਾਨ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਵਿਰਹ ਵਿਚ ਦੁਖੀ ਹੋਏ, ਪਰ ਉਮੀਦ ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ, ਮਿੱਤਰਤਾ, ਭਰੋਸਾ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।