ਰਾਘਵ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਪਰਾਜਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ ਤੇ ਉਹ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ, “ਹੇ ਨਰਸ਼ਰੋਮਣਿ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਫੇਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਮੇਰੇ ਵੈਰੀ ਉੱਤੇ ਐਸਾ ਕਰੋ ਕਿ ਉਹ ਮੁੜ ਕਦੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਦੇ ਸਕੇ।” ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਗੱਲ, ਸੀਤਾ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ—ਸਭ ਦੇ ਨੇਤਰ, ਜੋ ਕਦੇ ਕਮਲ, ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਇਕੱਠੇ ਫੜਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਸੁਗਰੀਵ ਮੁੜ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਗੌਰਵ, ਮੇਰੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਹਨੁਮਾਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੇਗਾ।” ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਮੈਥਿਲੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਇੱਕ ਰਾਖਸ ਵੱਲੋਂ ਚੁੱਕੀ ਗਈ। ਉਸ ਵਿਰਹ ਵਿਚ, ਉਹ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੋਵੇਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਰਾਖਸ ਨੇ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ ਗਿੱਧ ਜਟਾਯੂ ਦਾ ਵੀ ਬਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹਰਨ ਕਾਰਨ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸ ਵਿਰਹ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਗੁੰਮ ਹੋਇਆ ਵੇਦ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਿਆ ਆਵਾਂਗਾ। ਜਾਣ ਲਵੋ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਅਸੁਰ ਵੀ ਥਕਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ, ਵੱਡੇ ਬਾਂਹ ਵਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲੇ ਭੋਜਨ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਉਹ ਅਸਪਰਸ਼ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਲਿਆ ਆਵਾਂਗਾ। ਮੇਰੀ ਪੂਰੀ ਪੱਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੈਥਿਲੀ ਹੀ ਸੀ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਕ੍ਰੂਰ ਰਾਖਸ ਵੱਲੋਂ ਚੁੱਕਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ “ਰਾਮਾ! ਰਾਮਾ!” ਅਤੇ “ਲਕਸ਼ਮਣ!” ਚੀਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਤੇ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉੱਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਗਹਿਣੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਉਹ ਗਹਿਣੇ ਅਸੀਂ ਚੁੱਕ ਲਏ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰਖੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਹ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਵੋ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮਿੱਤਰ, ਜਲਦੀ ਲਿਆਓ, ਕਿਉਂ ਦੇਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋ?” ਸੁਗਰੀਵ ਤੁਰੰਤ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਉੱਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਲੈ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਿਖਾਏ, “ਇਹ ਵੇਖੋ।” ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਏ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਰੁੰਝ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਧੁੰਦ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਸੀਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚੋਂ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, “ਹਾਏ! ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ!” ਆਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਥਿਰਤਾ ਭੁਲਾ ਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਵਧੀਆ ਗਹਿਣੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ, ਡੂੰਘੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਲੈਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਸੱਪ ਦੀ ਸਾਂਸ ਹੋਵੇ। ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਹੰਝੂ ਵਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਉੱਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਇਹ ਗਹਿਣੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਰਾਖਸ ਨੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਇਹ ਗਹਿਣਾ ਵੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਚੁੱਕੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਆਕਾਰ ਐਸਾ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।” ਰਾਮ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਪਛਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੰਨ-ਬਾਲੇ; ਪਰ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਪਛਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।” ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸੁਗਰੀਵ, ਦੱਸੋ, ਕਿਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ ਵਲੋਂ ਚੁੱਕਦੇ ਵੇਖਿਆ? ਉਹ ਰਾਖਸ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ? ਉਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਲਏ ਹਨ। ਜਿਸ ਰਾਤ-ਚਰਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਦੱਸੋ, ਉਹ ਵੈਰੀ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਭੇਜਾਂਗਾ?” ਹੁਣ ਸੱਤਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਰਾਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਵਿਚ ਰੁੰਝੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸਟ ਰਾਖਸ ਦਾ ਨਾ ਤਾਂ ਠਿਕਾਣਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੁਲ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੱਕਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਵੈਰੀ-ਨਾਸਕ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿਓ; ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਾ ਸਕੋ। ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੋ। ਹੁਣ ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਛੱਡੋ, ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਹਿੰਮਤ ਯਾਦ ਕਰੋ। ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਲਈ ਢੰਗ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਛੱਡਿਆ। ਤੁਾਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਹੰਝੂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਰੋਕੋ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਿਰਤਾ ਤੇ ਧੈਰਜ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੁਸੀਬਤ, ਦੁੱਖ, ਡਰ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਮੂਰਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਾਚਾਰ ਹੋ ਕੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੀ ਨੌਕਾ।