ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਰਾਮ ਲਈ ਇਕ ਡਾਲੀ ਪਸਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਪਵਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਚੰਦਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਫੂਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਡਾਲੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੁਗਰੀਵ, ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਨਰਮ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਆਈਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਰਾਮ ਜੀ, ਮੈੱਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਨਿਆਇ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਡਰ-ਡਰ ਕੇ, ਆਸਰਾ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਵਾਲੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਅਨਿਆਇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਮ ਜੀ। ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਵਾਲੀ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਡਰ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਐਸਾ ਕਰੋ ਕਿ ਮੇਰੇ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣ।" ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਚਮਕਦੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਦਯਾਲੂ ਹਨ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ, ਸੱਚਾ ਦੋਸਤ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਦਦ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਸ ਵਾਲੀ ਨੇ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਇਹ ਤੀਰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਉਹ ਮੰਦ-ਮਤ ਵਾਲੀ ਉੱਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਗਿੱਧ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਵਾਂਗ, ਤੀਰ ਆਉਣਗੇ। ਇਹ ਤੀਰ, ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਨ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ, ਅੱਜ ਤੂੰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਰਦਾ ਵੇਖੇਗਾ।" "ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਪਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।" ਰਾਮ ਦੀ ਇਹ ਹਿੱਤਕਾਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਤੁਸੀਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਆਪਣੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਮੁੜ ਦੋ। ਮੇਰੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਐਸਾ ਸਜ਼ਾ ਦਿਓ ਕਿ ਉਹ ਮੁੜ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਵੇ।" ਸੁਗਰੀਵ ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਦੋਸਤੀ, ਸੀਤਾ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਦੇ ਕਮਲ, ਕਦੇ ਸੋਨੇ, ਕਦੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਇਕੱਠੀਆਂ ਫੜਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ, ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕੰਡ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਸੁਗਰੀਵ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਨੰਦ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਮੇਰਾ ਮੁੱਖ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੇਗਾ, ਰਾਮ ਜੀ।" ਹਨੁਮਾਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ, ਮੈਥਿਲੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਇੱਕ ਰਾਖਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਲੈ ਜਾਈ ਗਈ ਸੀ; ਤੁਸੀਂ ਵਖ-ਵਖ ਹੋ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਰੋ ਰਹੇ ਹੋ। ਮੌਕਾ ਪਾ ਕੇ, ਉਸ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਗਿੱਧ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਅਪਹਰਨ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਤਨੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਓਗੇ; ਮੈਂ ਉਹ ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲਿਆਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਵੇਦ ਮੁੜ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਰਾਘਵ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ; ਉਹ (ਸੀਤਾ) ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਰਾਖਸ਼, ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਥੱਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਭੋਜਨ ਹੈ—ਅਸਪর্শ; ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡੋ, ਮਹਾਨ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲਿਆਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾ ਕੇ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਮੈਥਿਲੀ ਸੀ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਕਠੋਰ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ 'ਰਾਮ! ਰਾਮ!' ਤੇ 'ਲਕਸ਼ਮਣ!' ਚੀਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਤੜਪ ਰਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ। ਜਦ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਦੇਖਦੀ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਸੋਭਾਵਾਨ ਗਹਿਣੇ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਘਵ, ਉਹ ਗਹਿਣੇ ਅਸੀਂ ਲੈ ਕੇ ਰੱਖੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਹ ਲਿਆਵਾਂਗਾ, ਤੁਸੀਂ ਉਹਨੂੰ ਪਛਾਣੋ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਲਿਆਓ, ਦੋਸਤ, ਕਿਉਂ ਦੇਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਤੁਰੰਤ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਉਹ ਗਹਿਣੇ ਲੈ ਕੇ, ਵਾਨਰ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ, "ਵੇਖੋ, ਇਹ ਹਨ।" ਉਹ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਆ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਮੀਹ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੀਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਮ ਨੇ 'ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ!' ਚੀਕ ਪਾਈ, ਆਪਣੀ ਸੰਭਾਲ ਛੱਡ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਗਹਿਣੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ, ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਬਿਲ ਵਿੱਚ। ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂਆਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਧਾਰ, ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖੋ, ਇਹ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਿਣੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਜਦ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੇ। ਇਹ ਗਹਿਣਾ, ਨਿਸਚਿਤ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹੋਈ ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਆਕৃতি ਐਸੇ ਹੀ ਹੈ।" ਰਾਮ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਕਦੇ ਉਹ ਬਾਂਹ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਜਾਂ ਕੰਨ-ਬਾਲੇ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਪਛਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਫਿਰ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਦੱਸੋ, ਸੁਗਰੀਵ, ਕਿਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਡਰਾਵਨੇ ਰਾਖਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਲੈ ਗਈ, ਦੇਖਿਆ?" "ਕਿਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਰਾਖਸ਼, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਦਿੱਤਾ? ਉਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।" "ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਲੈ ਗਿਆ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਰਾਖਸ਼, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ; ਦੱਸੋ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਵੈਰੀ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਯਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੱਕ ਭੇਜ ਦਿਆਂਗਾ।