ਇਕ ਵਾਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕ ਘਣੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਾਲੇ, ਚਮਕਦੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਗੁਚ੍ਹੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦਾ ਗੁਚ੍ਹਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਇਹ ਇਤਨਾ ਸੁੰਦਰ, ਹਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਮਧੁਰ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਆਏ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਨਵੇਂ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੁਖਮਈਤਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਾਪੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆਰੇ ਤੁਹਾਡੀ ਯज्ञ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਆਏ ਸਨ? ਇਹ ਉਹੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਡੀ ਯज्ञ ਹੋਈ ਸੀ?" ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲਈ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। "ਰਾਮਾ, ਇਥੇ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜਿਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਦਿਵਯ ਤਪस्या ਕੀਤੀ ਤੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀ।" ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਤਪस्या ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ — ਤੁਸੀਂ ਤਪस्या ਦੇ ਸਾਰ, ਤਪस्या ਦੇ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਤਪस्या ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਅਨਾਦਿ ਤੇ ਅਵਰਨਨਯ ਹੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਹਰੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਚੁਣੋ, ਤੁਸੀਂ ਵਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ। ਮੈਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪਿਆਰੇ ਹੋ।" ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਅਦਿਤੀ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਅਰਥ ਕਰਦੇ ਹਾਂ: ਤੁਸੀਂ, ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਸਾਧਕ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣੋ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਬਣੋ, ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤਪस्या ਤੇ ਆਵਤਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦੇ, ਕੁਸ਼ਲ ਵਕਤਾ ਸਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਦੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਓਹ ਸਮਾਂ ਗੁਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ।" ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਤਸੁਕ, ਇਹ ਗੱਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਅੱਜ ਤੋਂ ਛੇ ਰਾਤਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ; ਉਹ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਤੇ ਮੌਨ ਰਹਿਣਗੇ।" ਇਸ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਛੇ ਦਿਨ ਤੇ ਛੇ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਜਾਗਦੇ ਰਹੇ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਨਿਪੁਣ ਧਨੁਧਾਰੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ — ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਨਾਸਕ ਸਨ — ਦੀ ਪੂਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਛੇਵੀਂ ਰਾਤ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ, ਤਿਆਰ ਰਹੋ।" ਰਾਮ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਉਤਸੁਕ, ਇਹ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਯज्ञ-ਵੇਦਿਕਾ ਉਜਾਲੀ ਹੋ ਗਈ, ਸਾਰੇ ਆਚਾਰਯ ਤੇ ਪੁਜਾਰੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਵੇਦਿਕਾ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ, ਚਮਚ, ਪਾਤਰ, ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਪੂਜਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਯज्ञ, ਨਿਯਮ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਅਚਾਨਕ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਧੁੰਨੀ ਉਠੀ। ਬੱਦਲ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਏ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਦੋ ਰਾਕਸ਼ਸ — ਮਾਰੀਚਾ ਤੇ ਸੁਬਾਹੂ — ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਜਾਦੂ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਆਏ, ਤੇ ਖੂਨ ਦੀ ਵਰਖਾ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਦਿਕਾ ਨੂੰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੇਖੋ, ਇਹ ਮਾਸ-ਭਖਸ਼ਕ, ਪਾਪੀ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਮਾਨਵ ਅਸਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਉਡ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡਦੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਾਂਗਾ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਮਾਰੀਚਾ ਦੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਮਾਨਵ ਅਸਤਰ ਛੱਡਿਆ। ਉਸ ਅਸਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਮਾਰੀਚਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਵਿੱਚ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਮਾਰੀਚਾ ਨੂੰ ਅਚੇਤ, ਘੁੰਮਦੇ ਤੇ ਤੀਰ ਦੀ ਠੰਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੜਪਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਾਨਵ ਅਸਤਰ, ਜੋ ਮਨੁ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਨਹੀਂ ਲੈ।" "ਇਹ ਹੋਰ ਪਾਪੀ, ਨਿਰਦਈ, ਯज्ञ-ਨਾਸਕ, ਖੂਨ-ਭਖਸ਼ਕ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਕਨੀਕ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਅਗਨੀ ਅਸਤਰ ਚੁੱਕਿਆ, ਤੇ ਸੁਬਾਹੂ ਦੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਛੱਡਿਆ; ਸੁਬਾਹੂ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਨੇ ਫਿਰ ਵਾਯਵਯ ਅਸਤਰ ਵਰਤ ਕੇ, ਬਾਕੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਯज्ञ-ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਪਾਪੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।