ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਦਰ ਭਰੇ, ਨਰਮ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹਿ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਹੈ ਜੋ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ? ਮੇਰੀ ਇਸ ਵਸਤੂ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਹਰਨ ਵੀ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਉਸ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਬੜਾ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ।" ਰਾਮ ਨੇ ਆਗੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਾਪੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘਾਤੀ ਦੈਤਿਆ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆਏ ਸਨ? ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਆਏ ਸਨ—ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਥਾਂ ਕਿਹੜੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹੋ?" ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ, ਉੱਜਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਮਾ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਕਈ ਸਾਲ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਯੁੱਗ ਬਿਤਾਏ।" "ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਮਾ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਬੜੀ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਤੇਜੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਧੰਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਸਤੂਤੀ ਕੀਤੀ।" "ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਸਰੂਪ ਹੋ, ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੂਪ ਤਪੱਸਿਆ ਹੀ ਹੈ।'" "ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, 'ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਆਦਿ ਰਹਿਤ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ।'" "ਹਰੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੁੱਛ, ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਤੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ।'" "ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਰੀਚਾ ਕਸ਼੍ਯਪ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਅਦਿਤੀ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮੈਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।'" "'ਹੇ ਵਰ-ਦਾਤਾ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈਂ; ਹੇ ਧੀਰਜਵਾਨ, ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦਾ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਬਣੇ।'" "'ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਬਣ, ਹੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ; ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ, ਜੋ ਦੁੱਖੀ ਹੋਏ ਪਏ ਹਨ।'" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਇਆ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਅਗਲਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਇਆ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ—ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਜੋ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਥਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ (ਕੌਸ਼ਿਕ) ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਸੀਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਤੋਂ ਰਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਉਹ ਸਮਾਂ ਨਾ ਗੁਆ ਲਈਏ।" ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਤੇ ਤਿਆਰ ਸਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲੇ। ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਅੱਜ ਤੋਂ ਛੇ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਇੱਥੇ ਰਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੌਨ ਰਹਿਣਗੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਛੇ ਦਿਨ ਤੇ ਛੇ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਨੀਂਦ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਜੋ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਰਖਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਛੇਵੀਂ ਰਾਤ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ, ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ।" ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਬੋਲਿਆ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਚਮਕ ਉਠਿਆ; ਉੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਹੋਰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਹਵਨ ਕੁੰਡ, ਜੋ ਦਰਭਾ ਘਾਸ, ਚਮਚਿਆਂ, ਭਾਂਡਿਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਯਜਨਾ ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਤਨੇ ਵਿੱਚ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਧੁਨੀ ਹੋਈ। ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ—ਮਾਰੀਚਾ ਤੇ ਸੁਬਾਹੂ—ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਆਕਰਮਣ ਕੀਤਾ। ਮਾਰੀਚਾ ਤੇ ਸੁਬਾਹੂ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਗਰਜਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਰਸਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਚਾਨਕ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਨ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖ, ਇਹ ਪਾਪੀ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਮਾਨਵ ਅਸਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਡ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਉੱਡਦੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਾਂਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਉੱਜਲ ਰਘੁਕੁਲ-ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਮਾਰੀਚਾ ਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਾਨਵ ਅਸਤਰ ਛੱਡਿਆ। ਉਸ ਅਸਤਰ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਮਾਰੀਚਾ ਪੂਰੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਵੇਖ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਾਨਵ ਅਸਤਰ, ਜੋ ਮਨੁ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਨਹੀਂ ਲੈ।" "ਬਾਕੀ ਜੋ ਹਨ—ਜੋ ਨਿਰਦਈ, ਪਾਪੀ, ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਲਹੂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਾਰਾਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯੋਧਾ ਕਲਾ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਗ ਦਾ ਅਸਤਰ (ਅਗਨਿਆਸਤ੍ਰ) ਚੁੱਕ ਲਿਆ।