ਹਨੂਮਾਨ, ਸੁਰਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਲਈ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਘੁੰਮਦਾ ਤੇ ਮਨਚਾਹਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਚਤੁਰ ਤੇ ਵਾਕ-ਕੌਸ਼ਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ। ਹਨੂਮਾਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉੱਠਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਸੁਰਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ; ਉਹ ਸੁਰਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਨੇ ਵਾਨਰ ਮੰਤਰੀ, ਹਨੂਮਾਨ, ਜੋ ਵਾਕ-ਕੌਸ਼ਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੂੰ ਨਰਮ ਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ!" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਉਹੀ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਿਗਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਤੇ ਸਮਵੇਦ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ।" "ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਗਲਤ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।" ਉਸ ਦੀ ਮੂੰਹ, ਅੱਖਾਂ, ਮੱਥੇ ਜਾਂ ਭਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਾਮੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ। ਉਸ ਦੀ ਵਾਣੀ ਸੰਖੇਪ, ਸਪਸ਼ਟ, ਨਿਰਭੀਕ, ਅਡੋਲ ਹੈ, ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਗਲੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਧੁਰ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਵਧੀਆ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਚਾਰਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਣੀ ਨਾਲ, ਕਿਸ ਦਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਜੀਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ—even ਦੁਸ਼ਮਨ ਦਾ ਵੀ? ਜੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਐਸਾ ਦੂਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਕਾਰਜ ਕਿਵੇਂ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜਿਸਦੇ ਦੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਣ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੂਤ ਦੀ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੇ ਫਿਰ ਹਨੂਮਾਨ, ਸੁਰਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਪਵਨ-ਪੁਤ੍ਰ, ਨੂੰ, ਜੋ ਵਾਕ-ਕੌਸ਼ਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਅਸੀਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੁਰਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਗੁਣ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਰਗ੍ਰੀਵ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।" "ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਖਿਆ, ਹਨੂਮਾਨ, ਸੁਰਗ੍ਰੀਵ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ, ਅਸੀਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗੇ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਰਮਵਾਨ, ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ।" ਇਹ ਵਧੀਆ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ, ਪਵਨ-ਪੁਤ੍ਰ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੇ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਰਾਮ-ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਥੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਇਸ ਚੌਥੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ— ਹਨੂਮਾਨ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਜਾਣਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੁਰਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਰਾਜ ਸੁਰਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਯੋਗ ਸਹਾਇਕ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਕਾਰਜ ਉਸਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹਨੂਮਾਨ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਵਾਕ-ਕੌਸ਼ਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੂੰ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰਾਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ-ਪੁਤ੍ਰ, ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। "ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ—ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਤੇਜਵਾਨ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵਿਅਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਕੋਈ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਅਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੂਜੇ ਪਿਤਾਮਹ ਵਰਗਾ ਸੀ।" "ਉਸ ਨੇ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ; ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁਤ੍ਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਵੱਡਾ ਹੈ।" "ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਰਾਜ-ਭਾਗ ਵਾਲਾ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਮ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਗੁਣ ਤੇ ਉਪਕਾਰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ।" "ਉਹ, ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਸਤਕਾਰ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਹੁਣ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੈ।" "ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜੋ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਇਕੱਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਲੈ ਗਿਆ; ਨਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦਾ ਪਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਪਤਨੀ ਦਾ।" "ਦਿਤੀ-ਪੁਤ੍ਰ ਦਾਨੁ, ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਸ ਬਣ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਸੁਰਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।" "ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਚੋਰ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਵੇਗਾ; ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦਾਨੁ, ਚਮਕਦਾਰ, ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।" "ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਨੂੰ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ; ਰਾਮ ਤੇ ਮੈਂ, ਦੋਵੇਂ, ਸੁਰਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਰਹੇ ਹਾਂ।" "ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉੱਚੀ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਾਰੀਆਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਸੁਰਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਖੀ ਵਜੋਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ, ਜਿਸਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਸਰਾ ਤੇ ਧਰਮ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਜੋ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਸੁਰਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਤੇ ਰਾਖੀ ਸੀ, ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਸ਼ਰਨ-ਯੋਗ, ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਰਾਘਵ ਨੇ ਹੁਣ ਸੁਰਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਹੈ।" "ਜਿਸਦੇ ਉਪਕਾਰ ਨਾਲ ਲੋਕ ਸਦਾ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਰਾਮ ਹੁਣ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮਿਹਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਜੋ ਹਰ ਗੁਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ, ਸਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਸੀ।" "ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਰਾਮ, ਹੁਣ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਸੁਰਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ।