ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਆ ਗਏ ਹੋਣ, ਦੋ ਸ਼ੂਰੇ ਨੌਜਵਾਨ, ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੱਛ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਰਜਾ ਭਰਪੂਰ, ਦੋ ਨਰ-ਸਾਂਡਾਂ ਵਾਂਗ ਗਰਵਾਲੇ, ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਹਾਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਗੜ੍ਹੇ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹਰ ਗਹਣੇ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਜਾਏ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਲਾਇਕ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਜੰਗਲਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਵਿਂਧਿਆ ਤੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ—ਵਧੀਆ, ਨਰਮ, ਸੁੰਦਰ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤੂਣੀ, ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤੂਣੀ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ, ਜਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤੀਰ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ, ਚੌੜੀਆਂ ਤੂਣੀਆਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਜਵਾਬ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ? ਇਸ ਵੇਲੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਇੱਕ ਧਰਮਵਾਨ, ਸੂਗਰੀਵ ਨਾਮ ਦਾ ਅਗਵਾਨ ਬਾਂਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਲੋਂ ਨਿਕਾਲਿਆ ਗਿਆ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਭਟਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਸੂਗਰੀਵ ਵਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਹਨੂਮਾਨ ਹੈ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਮੌਰ। ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਸੂਗਰੀਵ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਜਾਣੋ, ਮੈਂ ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ ਹਨੂਮਾਨ ਹਾਂ। ਸੂਗਰੀਵ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਮੈਂ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਤੋਂ ਆਇਆ, ਵੈਰਾਗੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਆਇਆ, ਐਸਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਸੁਚਰਿਤਰ ਹੈ, ਰਾਮ ਤੇ ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, whose face was shining with happiness, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲੱਖਣ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: "ਇਹ ਸੂਗਰੀਵ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਹਨੂਮਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੂਗਰੀਵ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਲੱਖਣ, ਨੇ ਬਾਂਦਰ, ਸੂਗਰੀਵ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਉਹੀ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਿਗਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ, ਅਤੇ ਸਮਵੇਦ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ।" "ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਚੁਕਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਬੋਲਦਾ, ਕੋਈ ਗਲਤ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।" "ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ, ਅੱਖਾਂ, ਮੱਥੇ, ਭੰਵਾਂ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਾਮੀ ਨਹੀਂ।" "ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸੰਖੇਪ, ਸਾਫ, ਨਿਰਭਯ, ਸੰਕੋਚ ਰਹਿਤ, ਛਾਤੀ ਤੇ ਗਲੇ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ, ਮੱਧ ਸੁਰ ਵਿੱਚ।" "ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਚੰਗੀ ਤਰਤੀਬ, ਆਸ, ਸੁੰਦਰ, ਧੀਰ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਚਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦੀ—ਇਸੇ ਤੱਕ ਕਿ ਵੈਰੀ ਦਾ ਵੀ?" "ਜੇ ਕਿਸੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਐਸਾ ਦੂਤ ਨਹੀਂ, ਤਾ ਉਹਦੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕਦੇ?" "ਜਿਸ ਦੇ ਦੂਤ ਐਸੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਦੇ ਸਾਰੇ ਉਦੇਸ਼, ਦੂਤ ਦੀ ਗੱਲ ‘ਤੇ, ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਖਣ ਨੇ, ਸੂਗਰੀਵ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ ਹਨੂਮਾਨ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: "ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਅਸੀਂ ਸੂਗਰੀਵ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੂਗਰੀਵ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੂੰ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।" "ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਹਨੂਮਾਨ, ਸੂਗਰੀਵ ਦੀ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ, ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਕਰਾਂਗੇ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਰਮਵਾਨ, ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ।" ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਪੁੰਨ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ ਹਨੂਮਾਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਮਨ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸਚਯ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ, ਚੌਥਾ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦਾ ਚੌਥਾ ਅਧਿਆਇ। ਤਦ ਹਨੂਮਾਨ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਸੂਗਰੀਵ ਵਲ ਗਿਆ। ਰਾਜ ਦਾ ਆਗਮਨ ਸੂਗਰੀਵ ਲਈ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਯੋਗ ਸਾਥੀ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਇਹ ਕਿਰਤ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਆਇਆ। ਫਿਰ, ਹਨੂਮਾਨ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਬੋਲਿਆ। ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੱਖਣ, ਰਾਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ‘ਤੇ, ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। "ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ, ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ।" "ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵਿਅਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਕੋਈ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਅਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ; ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਾਂਗ ਸੀ।" "ਉਹ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਯਜਨ ਕਰਦਾ, ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ; ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ‘ਤੇ ਅਟਲ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ।" "ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਰਾਜ-ਭਾਗ ਨਾਲ ਯੋਗ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ।" "ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਸਾਫ-ਚਿੱਤ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਲੱਖਣ ਨਾਮ ਦਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣ ਤੇ ਉਪਕਾਰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ।" "ਉਹ, ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਮਾਣ ਦਾ ਹਕਦਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ‘ਤੇ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।