ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਉਹ ਦੋ ਮਹਾਂਵੀਰਾਂ—ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਸੱਚੇ ਤੇ ਵਿਰਲੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖ ਰਹੇ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕਿੰਨੇ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਉੱਚੀ ਜਾਤ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਹਰਣਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਡਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਆਏ ਹੋ?” ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਪੰਪਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਚੋਹਣ ਨਾਲ ਉਸ ਨਦੀ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਧੀਰਜਵਾਨ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਛਾਲਾ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਡੂੰਘੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਲੈਂਦੇ, ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇ ਬਲ ਅਤੁੱਟ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਰਗਾ ਧਨੁਸ਼ ਫੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬੜੀ ਸੋਭਾ ਵਾਲੇ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸੁੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਤੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਪਰਬਤਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਵੀ ਚਮਕ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਾ ਬਣਨ ਯੋਗ ਅਤੇ ਅਮਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ, ਜਟਾਵਾਂ ਸਜਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਦੋਵੇਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵ ਲੋਕ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਣ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਜਿਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ ਹੋਣ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਰਗੇ, ਉਰਜਾ ਬੇਹੱਦ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਦੋ ਸਾਂਡਾਂ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ, ਸੁਡੌਲ ਬਾਂਹਾਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਗਦਾ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹਰ ਇੱਕ ਗਹਿਣੇ ਪਾਉਣ ਯੋਗ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਗਹਿਣੇ ਨਹੀਂ ਪਾਏ ਹੋਏ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਲਾਇਕ ਹਨ।" ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਜੰਗਲ, ਸਮੁੰਦਰ, ਵਿਂਧਿਆ ਤੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਸਜਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚਲੇ ਧਨੁਸ਼ ਵੀ ਸੋਹਣੇ, ਸਮਤਲ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੁਰਕਸ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਮਨੋਹਰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤੁਰਕਸ ਭਿਆਨਕ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਪੈਟਾਰੇ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਵੀ ਛੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੰਨਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?” ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, “ਇਥੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਹਾਂਵੀਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਸੁਗਰੀਵ ਵਲੋਂ ਮੈਨੂੰ ਇਥੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਹਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਮੈਂ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਖ ਮੰਤਰੀ ਹਾਂ। ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੁਗਰੀਵ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਉਸਦਾ ਮੰਤਰੀ, ਵਾਯੂਪੁਤ੍ਰ ਹਨੁਮਾਨ ਜਾਣੋ। ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਖਾਤਰ ਮੈਂ ਯਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।” ਇੰਝ ਕਹਿ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਚਤੁਰ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਵਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਖੜੇ ਮਹਾਨ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਸੁਗਰੀਵ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਗਰੀਵ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਫਿਰ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਸੁਗਰੀਵ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਸੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਬੜੀ ਮਿੱਠਾਸ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, “ਅਜਿਹਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਜੋ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਸਨੇ ਯਜੁਰਵੇਦ ਨਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਸਾਮਵੇਦ ਤੋਂ ਅਗਿਆਨ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੇ ਵਿਆਕਰਨ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵੀ ਗਲਤ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ। ਇਸਦੇ ਮੂੰਹ, ਅੱਖਾਂ, ਮੱਥੇ ਜਾਂ ਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਇਸਦਾ ਬੋਲਣਾ ਸੰਖੇਪ, ਸਾਫ, ਨਿਸ਼ਚਲ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਗਲੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਧੁਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਅਦਭੁਤ, ਵਿਲੰਬ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਚਾਰਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਾਣੀ ਨਾਲ, ਕਿਸਦਾ ਮਨ ਨਾ ਜਿੱਤ ਲਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵੈਰੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ? ਜੇ ਕਿਸੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਅਜਿਹਾ ਦੂਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜਿਸਦੇ ਦੂਤ ਇੰਨੇ ਗੁਣੀ ਹੋਣ, ਉਹਦੇ ਸਾਰੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੂਤ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” ਇੰਝ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਵਾਯੂਪੁਤ੍ਰ ਅਤੇ ਚਤੁਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, “ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਅਸੀਂ ਸੁਗਰੀਵ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਸੁਗਰੀਵ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੂੰ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਹਨੁਮਾਨ, ਇੱਥੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰਾਂਗੇ, ਹੇ ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ!” ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਹ ਚਤੁਰ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ, ਵਾਯੂਪੁਤ੍ਰ ਹਨੁਮਾਨ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵੱਲ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਥੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸਮਝ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੁਗਰੀਵ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਸੁਗਰੀਵ ਲਈ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਯੋਗ ਸਾਥੀ ਮਿਲ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਾਰਜ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਆਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।