ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਵਾਨਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਇਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਚਤੁਰ ਮਨੋਰਥ ਨਾਲ ਆਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦੋ ਮਹਾਨ ਵੀਰ ਹਨ, ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨੁਮਾਨ, ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਮ੍ਰਿਦੁ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਅਟੁੱਟ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਲਗਦੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਐਸੇ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਰੂਪਵਾਨ ਲੱਗਦੇ ਹੋ, ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਏ ਹੋ? ਤੁਹਾਡੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਦੇ ਹਰਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਡਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਉਤਸ਼ਾਹੀਤ ਹੋ, ਪੰਪਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਹੋਰ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ। "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋ, ਛਾਲਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹੋ, ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਸੁੰਦਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਚਰਜ ਵਿੱਚ ਪਾ ਰਹੇ ਹੋ? ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਸੀਮ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਰਗਾ ਧਨੁਸ਼ ਫੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। "ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਉੱਤਮ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬਲਦਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ, ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਤਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੀ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਕਰਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ, ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਵਰਗੇ ਹੋ, ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਏ ਹੋ? "ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ, ਐਵੇਂ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵ ਲੋਕ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਣ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਇਕੱਠੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ ਹੋਣ, ਐਵੇਂ ਇਹ ਦੋ ਚੌੜੇ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। "ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਮੋਢਿਆਂ, ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ, ਗੁੱਸੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਬਲਦਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਂਹਾਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਗਦਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਗਹਣਿਆਂ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਫਿਰ ਸਜਾਏ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋਏ? ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। "ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਜੰਗਲ, ਸਮੁੰਦਰ, ਵਿਂਧਯ ਅਤੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਧਨੁਸ਼, ਜੋ ਸੁੰਦਰ, ਚਿਕਣੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੁਰਕਸ, ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਮਨਮੋਹਕ ਹਨ। "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੁਰਕਸ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਜਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਛੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸੱਪ, ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਜਦ ਮੈਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਜਵਾਬ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ? "ਇੱਕ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਨਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਲੋਂ ਨਿਕਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਹਨੁਮਾਨ ਹਾਂ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ। "ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਮੰਤਰੀ, ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਜਾਨੋ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਖਾਤਰ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਾਕਪਟੂ ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਕਿਹਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਖਿਆਤ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖੜਾ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ।" ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਜੋ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਵੀ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਪੂਰਨ, ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਬਾਣੀ ਉਹੀ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਿਗਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਸਾਹਮਵੇਦ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਵਿਆਕਰਣ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਪਰ ਇੱਕ ਵੀ ਗਲਤ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। "ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ, ਅੱਖਾਂ, ਮੱਥੇ ਜਾਂ ਭੰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸੰਖੇਪ, ਸਾਫ਼, ਨਿਡਰ, ਅਟੱਲ, ਛਾਤੀ ਤੇ ਗਲੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਮਿਠੀ ਤੇ ਮਧੁਰ ਧੁਨ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਸੁੰਦਰ, ਧੀਰੇ, ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਜਿੱਤ ਸਕਦੀ ਹੈ। "ਜੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਐਸਾ ਦੂਤ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜਿਸਦੇ ਦੂਤ ਐਸੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਉਸਦੇ ਸਭ ਉਦੇਸ਼ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵਾਨਰ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਅਸੀਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦੀ ਹੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।" "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਹਨੁਮਾਨ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰਾਂਗੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ। ਹੁਣ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਥੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਸਮਝ ਕੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਹੁਣ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਲਈ ਰਾਜ ਮਿਲਣਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਐਸਾ ਯੋਗ ਸਾਥੀ ਮਿਲ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਦੇਸ਼ ਉਸ ਤੱਕ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ।