ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ; ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਲੋਕ ਵੀ ਧੋਖਾ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਲੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਚਤੁਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਸਮਝਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਕਈ ਵਾਰ ਆਮ ਜਾਪਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਨਸ਼ਟਿ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਮ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਰਾਮ-ਲਖ਼ਮਣ ਦੀ ਚਾਲ, ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਬੋਲ-ਚਾਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੇ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨੋਵਿਰਤੀ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ—ਜੇਕਰ ਉਹ ਖੁਸ਼ਮਿਜਾਜ਼ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਪੜ੍ਹਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਪੁੱਛ ਕਿ ਇਹ ਦੋ ਧਨੁਧਾਰੀ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਦੋਨੋ ਮਨੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਜਾਂ ਰੂਪ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ; ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ—ਪਵਨਪੁੱਤਰ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਖ਼ਮਣ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਵੇਗਾ। “ਜੈਸਾ ਆਦੇਸ਼!” ਕਹਿ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਗੱਲ ਮਨ ਲੈ, ਅਤੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਲਖ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਸ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਹੁਣ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਿਮਾ-ਪੂਰਨ ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਕੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਦੋ ਵੰਸ਼ਜਾਂ—ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਖ਼ਮਣ—ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਾਂਦਰ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਇਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਦੋਨਾਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਨੂਮਾਨ, ਜੋ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋ ਮਿਰਦੁ ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਜਾਪਦੇ ਹਨ, ਹਨੂਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਤੁਸੀਂ ਦੋ, ਜੋ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਏ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਰਹੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹੋ, ਪੰਪਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਗੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਦੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।” “ਤੁਸੀਂ ਦੋ, ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਛਾਲੇ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਹੋ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਦੋ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰਤ ਵਾਲੇ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁ ਵਾਂਗ ਧਨੁਧਾਰੀ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ।” “ਤੁਸੀਂ ਚਮਕਦੇ, ਸੁੰਦਰ, ਉੱਚ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਵਧੀਆ ਬਲ ਵਾਲੇ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਵਾਂਗ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਚਮਕਦੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਜਾਪਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੀ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਯੋਗ ਹੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਏ ਹੋ?” “ਤੁਸੀਂ ਦੋ, ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਟਾਓਂ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਕੋ ਜਾਪਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਲੋਕ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਇਕੱਠੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆ ਗਏ ਹੋਣ, ਇਹ ਦੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਜਾਪਦੇ ਹਨ।” “ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਮੋਢੇ, ਮਹਾਨ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਦੋ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਬਲਦਾਂ ਵਾਂਗ, ਲੰਬੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਧੜ ਬਾਂਹਾਂ, ਲੋਹ ਦੀ ਗਦੀਆਂ ਵਾਂਗ। ਸਭ ਗਹਣਿਆਂ ਦੇ ਯੋਗ, ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਗਹਣੇ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨੇ? ਮੈਂ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯੋਗ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।” “ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ, ਸਮੁੰਦਰ, ਵਿਂਧਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਧਨੁ, ਸੁੰਦਰ, ਚਿੱਟਾ, ਸੁਧੜ, ਵਧੀਆ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ। ਤੁਸੀਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ; ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਤੂਣੀਆਂ, ਤਿੱਖੀਆਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਮਨਮੋਹਣ ਹਨ।” “ਮਹਾਂ, ਚੌੜੀਆਂ ਤੂਣੀਆਂ, refined gold ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਡਰਾਉਣੇ, ਜਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤੀਰ, ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ। ਤੁਸੀਂ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਛੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸੱਪ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ?” “ਇੱਕ ਧਰਮਵਾਨ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਮਕ ਬਾਂਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਹਨੂਮਾਨ ਹੈ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ।” “ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਮੰਤਰੀ, ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ, ਸਮਝੋ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਲਈ, ਮੈਂ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਚਾਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਰ ਚਾਹੇ।” ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹਨੂਮਾਨ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਖ਼ਮਣ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ। ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਖ਼ਮਣ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਬਾਂਦਰ ਰਾਜਾ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਹੈ, ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਲਖ਼ਮਣ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਪਿਆਰ ਭਰੇ, ਮਿਰਦੁ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਬੋਲ, ਰਿੱਗਵੇਦ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਸਮਵੇਦ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ, ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਆਦਮੀ ਨੇ ਵਿਆਕਰਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਹ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਵੀ ਅਣਉਚਿਤ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।” “ਕਿਸੇ ਵੀ ਅੰਗ ਵਿੱਚ—ਮੂੰਹ, ਅੱਖਾਂ, ਮੱਥਾ, ਭਰੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ—ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸੰਖੇਪ, ਸਪਸ਼ਟ, ਨਿਡਰ, ਅਟੱਲ, ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਗਲੇ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਮਧੁਰ ਸੁਰ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਉਚਿਤ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰ, ਧੀਰ, ਸ਼ੁਭ, ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਚਤੁਰਾਈ, ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ, ਅਤੇ ਰਾਮ-ਲਖ਼ਮਣ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ, ਸਤਿਕਾਰ, ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।