ਉੱਤਮ ਵਾਨਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚਹੁੰਫੇ ਉੱਦ-ਕੁਦ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਲ-ਫਿਰ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਦੇ ਹਿਰਣ, ਬਿੱਲੀਆਂ ਤੇ ਬੱਘ ਵੱਡੇ ਡਰ ਗਏ। ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ, ਆਪਣੇ ਮੁਖੀ ਵਾਨਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੁਨਰਮੰਦ ਬੋਲੇ ਵਾਲਾ ਹਨੁਮਾਨ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਵਾਲੀ ਦੀ ਚਾਲਾਕੀ ਤੋਂ ਸੰਦਿਗਧ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਜੋ ਵਾਲੀ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਲਯ ਪਹਾੜ ਬੜਾ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਵਾਲੀ ਤੋਂ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਉੱਤਮ ਵਾਨਰ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਡਰ ਕੇ ਇੱਥੋਂ ਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਉਸ ਕਠੋਰ ਤੇ ਕਰੂੜ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਤੇਰਾ ਇਹ ਡਰ, ਮਿੱਠੇ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੰਦ ਕਰਤੂਤ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ-ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਵਾਲੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।” ਹਨੁਮਾਨ ਫਿਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਤੇਰਾ ਵਾਨਰ-ਸਵਭਾਵ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੀ ਮਨ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ, ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰ। ਰਾਜਾ ਜੇਕਰ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।” ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਵੀ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਸੁਗਰੀਵ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਲੰਮੇ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਚੌੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਸਜੇ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜਿਹੜੇ ਦੇਵਪੁਤ੍ਰਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੌਣ ਡਰ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ? ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋ ਉੱਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਵਾਲੀ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਹਨ; ਰਾਜਿਆਂ ਕੋਲ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਮਿੱਤਰ ਹੋਣ, ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਿਹੜੇ ਭੇਖ ਬਦਲ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੇ ਥਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਵਾਲੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਦੂਰ ਦੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਤੈਨੂੰ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਆਮ ਵਾਨਰ ਵਾਂਗ ਜਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ, ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਤੇ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਿਰੀਖ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਦਿਲ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰ ਕੇ ਤੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਿੱਤ। ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਵਾਨਰ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪੁੱਛ ਕਿ ਇਹ ਦੋ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਏ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੂੰ, ਹੇ ਵਾਨਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂ ਰੂਪ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਪਰਖ ਲੈ; ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਇਹ ਹੁਕਮ ਸੁਣਕੇ ਹਨੁਮਾਨ, ਵਾਯੂਪੁਤ੍ਰ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕੋਲ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। “ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਾਨਰ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਹਨੁਮਾਨ ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਚਕ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ। ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਉੱਤਮ ਉਦੇਸ਼ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਸਮਝ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਦੋ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਕੋਲ ਛਾਲ ਮਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਵਾਨਰ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ, ਵਾਯੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਕ ਭਿਖਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਬੀਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਥੋਚਿਤ ਸਿਫਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਚਾਹੇ ਬਚਨ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮ੍ਰਿਦੁ ਤੇ ਸੱਚੇ ਬੀਰ, ਤਪਸਵੀ, ਨਿਸ਼੍ਠਾਵਾਨ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਏ ਹੋ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਹਿਰਣਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਰਹੇ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ, ਪੰਪਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਗੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਹੇ ਹੋ, ਜੋ ਇਸ ਨਦੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਧੀਰਜਵਾਨ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਚਮੜੀ ਵਾਲੇ, ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦੇ, ਛਾਲੀਏ ਵਾਂਗ, ਛਾਲਾ ਪਹਿਨੇ, ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ, ਉੱਤਮ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਪੈਣ ਦੇ ਰਹੇ? ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਬੀਰ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਵਾਲੇ, ਅਤੁੱਟ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸ਼ੌਰਿਆ ਵਾਲੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਰਗਾ ਧਨੁਸ਼ ਫੜੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਹਨ। ਇਹ ਚਮਕਦੇ, ਸੁੰਦਰ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ, ਸਾਂਡਾਂ ਵਰਗੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਤਾਪੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਤਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ, ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋ? ਇਹ ਦੋਹਾਂ, ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵ ਲੋਕ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਣ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਇਕੱਠੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ ਹੋਣ, ਇਹ ਦੋ ਬੀਰ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਛਾਤੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਮੋਢਿਆਂ, ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ, ਗਰਵ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਾਂਡਾਂ ਵਾਂਗ, ਲੰਮੀਆਂ ਤੇ ਸੁਡੋਲ ਬਾਂਹਾਂ, ਲੋਹੇ ਦੀ ਗਦਾ ਵਰਗੀਆਂ। ਹਰ ਗਹਿਣੇ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਯੋਗ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਬਿਨਾ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਕਿਉਂ ਹਨ? ਮੈਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਯੋਗ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾ ਸਮੇਤ, ਵਿਂਧਿਆ ਤੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਤੇ ਇਹ ਧਨੁਸ਼, ਸੁੰਦਰ, ਮਸৃਣ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਇਹ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਵਰਨਮਈ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਰਕਸ਼, ਨੁਕੀਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਮਨੋਹਰ ਹਨ। ਭਿਆਨਕ, ਪ੍ਰਾਣ-ਹਰਣ ਵਾਲੇ, ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਚੌੜੇ ਤਰਕਸ਼ ਸੁਧਰੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਸੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਜਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜਵਾਬ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ? ਇਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਮ ਦਾ ਵਾਨਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਨਿਕਾਲਿਆ ਗਿਆ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੁਗਰੀਵ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਹਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਖੀ।