ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਪੰਪਾ ਨਦੀ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਰਾਮ ਦੁਖੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿੱਤਾ—ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਥੱਕਦੇ ਨਹੀਂ। “ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਊਰਜਾ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗੇ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਦੁਖ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਨੂੰ ਪਛਾਣ।” ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਤੇ ਭਰਮ ਛੱਡ ਦਿਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਪਸ ਪਾ ਲਈ। ਅਣਮੋਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਰਾਮ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵਿਘਨ ਦੇ, ਪੰਪਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਭਾਰੀ ਮਨ ਨਾਲ, ਪੂਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਹਾੜਾਂ, ਝਰਨਿਆਂ ਅਤੇ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਿਆ। ਰਾਮ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚਲਦਾ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਰੱਖਦਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸਾਥ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਪੈਰ ਪੈਰ ਤੇ ਚਲਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦਾ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੇੜੇ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਸਧਾਰਣ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਨਾ ਡਰੇ, ਨਾ ਹੀ ਹਿਲੇ। ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚਲਦੇ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਥੋੜਾ ਹਤਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਕੀ ਬਾਂਦਰ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਭੱਜੇ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਰਗ। ਜਦ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ, ਆਏ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਹੋਈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਠਹਿਰ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ; ਡਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਸੋਚਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ। “ਇਹ ਦੋ ਜਣੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਕਹਿੜੇ ਆਏ ਹਨ; ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਇਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਲੁਕਵੀਂ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।” ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰ-ਧਾਰੀ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਇੱਕ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਉੱਤਮ ਚੋਟੀ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਸਭ ਇਕ ਲਾਈਨ ਵਿਚ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਉੱਡਦੇ, ਆਪਣੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿਤਾ। ਉੱਥੇ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਉੱਡ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਦੁਰਲਭ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚ ਵਧਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਤੋੜ ਦਿਤੇ। ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਉੱਡਦੇ, ਹਿਰਨ, ਬਿੱਲੀਆਂ, ਤੇ ਬਾਘਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿਤਾ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਵਾਕ-ਚਾਤੁਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਾਲ਼ੀ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਸੀ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: “ਇਹ ਵਾਲ਼ੀ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡੋ; ਇਹ ਮਲਯਾ ਪਹਾੜ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਵਾਲ਼ੀ ਤੋਂ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜੇ ਹੋ, ਪਰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਵਾਲ਼ੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਤੁਹਾਡਾ ਡਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀਆਂ ਮੰਦ ਕਰਤੂਤਾਂ ਤੋਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਤੁਹਾਡੀ ਬਾਂਦਰ-ਸਭਾਵ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ।” ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਬੁਧੀ ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ, ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਕਰੋ; ਬਿਨਾ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।” ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ: “ਲੰਬੇ ਹੱਥ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਤੀਰ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ—ਇਹ ਦੋ ਜਣੇ, ਦੇਵ-ਪੁਤ੍ਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਕਿਸ ਨੂੰ ਡਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ? ਮੈਂ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਵਾਲ਼ੀ ਵਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਹਨ; ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਕਈ ਸਾਥੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਵੈਰੀ ਜੋ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਆਉਂਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ 'ਤੇ ਵੱਜਦੇ ਹਨ। ਵਾਲ਼ੀ ਚਲਾਕ ਹੈ, ਰਾਜੇ ਦੂਰ-ਦਰਸ਼ੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣੋ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਲੱਗੇ।” “ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਆਮ ਬਾਂਦਰ ਵਾਂਗ ਜਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ, ਹਾਵ-ਭਾਵ ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਅਤ ਵੇਖੋ—ਜੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹਨ—ਤਾਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਰਜੀ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੋ। ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਇਹ ਦੋ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਆਏ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਦੋ ਨਿਰਮਲ-ਹਿਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬੋਲ ਜਾਂ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਪਛਾਣੋ; ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੰਦਤਾ ਪਛਾਣਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ, ਪਵਨ-ਪੁਤ੍ਰ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰ ਲਿਆ। “ਜਿਵੇਂ ਆਗਿਆ,” ਆਖ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਾਮ—ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸਾਥ ਸੀ—ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਤੀਸਰਾ ਸਰਗ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਉੱਡ ਕੇ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ—ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।