ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਜਾ ਕੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਪਰ ਮੈਂ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।” ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਜੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਨ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਵਿਹੜੇ ਹੋਏ ਬਣੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢਾੜਸ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਆ, “ਰਾਮ ਜੀ, ਆਪ ਜੀ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਓ, ਸਭ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ। ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰ ਉਸ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਜਿਹੜਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। “ਜੋ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮੋਹ ਮਮਤਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਨਮੀ ਵਾਲੀ ਬੱਤੀ ਜੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੰਝ ਹੀ ਇਹ ਮੋਹ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਚਾਹੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਚਲਾ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਥਾਂ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਰਾਘਵ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੁਸਟ ਰਾਛਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਈਏ, ਫਿਰ ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਵੇਖੇਗਾ। ਜੇ ਰਾਵਣ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਵੀ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਧੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। “ਆਪ ਜੀ ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ ਵਾਪਸ ਲਓ, ਇਹ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਛੱਡੋ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਖੋਇਆ ਮਕਸਦ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਉਤਸ਼ਾਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ। ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਕਦੇ ਥੱਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਸਿਰਫ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਅਸੀਂ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗੇ। ਆਪ ਜੀ, ਵਾਸਨਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣੋ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ ਹੋ।” ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਹ ਉਚਿਤ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਗਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਧੀਰਜ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਅਥਾਹ ਬਲ ਵਾਲੇ ਰਾਮ, ਬਿਨਾ ਡੋਲ੍ਹੇ, ਸੁੰਦਰ ਪੰਪਾ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੁੱਖ ਲਹਿਰਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜਦ ਪੂਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਝਰਨੇ ਅਤੇ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ, ਮਨ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਲੈ ਕੇ, ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਚਾਲ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਨ ਅਡੋਲ ਹੈ। ਉਥੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੋ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਵਾਨਰ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਨ ਡਰੇ, ਨ ਹੀ ਹਿਲੇ। ਉਥੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮੁਖੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹੌਲੀ ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਘੁੰਮਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੋਰ ਵਾਨਰ ਵੀ ਡਰ ਕੇ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਨਰ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਹੈ। ਹੁਣ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ ਤੇ ਸੂਰਵੀਰ ਸਨ, ਉਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਥੇ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਡਰ ਨਾਲ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਵਾਲੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਆਏ ਹਨ। ਇਹ ਜੋਗੀ ਵੈਸ ਧਾਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਰਾਜ਼ੀ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਆਏ ਹਨ।” ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਵਾਨਰ ਮੁਖੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਇਕ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਛਲਾਂਗਾਂ ਮਾਰਦੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤਾਕਤਵਰ ਵਾਨਰ, ਫੁਲਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਟੋੜਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉੱਚੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ। ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਛਲਾਂਗਾਂ ਮਾਰਦੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਹਰਣਾਂ, ਬਿੱਲੀਆਂ, ਤੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸਭ ਮੰਤਰੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਡਰਿਆ ਤੇ ਵਾਲੀ ਦੀਆਂ ਚਲਾਕੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੱਕੀ ਸੀ, ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਵੱਡਾ ਡਰ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਵੱਲੋਂ ਹੈ, ਛੱਡ ਦਿਓ। ਇਹ ਮਲਯ ਪਹਾੜ ਬੜਾ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਵਾਲੀ ਤੋਂ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਆਏ ਹੋ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਉਹ ਕਠੋਰ ਤੇ ਦੁਸਟ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡਾ ਡਰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀਆਂ ਮੰਦ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਕੇ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਨਹੀਂ। “ਤੁਹਾਡੀ ਵਾਨਰ ਸਵਭਾਵ ਸਾਫ਼ ਦਿਖ ਰਹੀ ਹੈ, ਛਲਾਂਗਾਂ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਚੰਚਲ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ, ਹਰ ਕੰਮ ਵਿਚ ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।” ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਲੰਮੇ ਬਾਂਹਾਂ, ਚੌੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਜਿਹੜੇ ਦੇਵਪੁਤ੍ਰ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੌਣ ਨਾ ਡਰੇ? ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਵਾਲੀ ਵਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਹਨ। ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਕਈ ਸਾਥੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਵੈਰੀ ਜੋ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਛਾਣਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ, ਸੰਦੇਹ, ਡਰ ਤੇ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚੌਕਸੀ ਅਤੇ ਸੰਕਟ ਦੀ ਛਾਂ ਸੀ।