ਇਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਦੇ ਰੂਪ-ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਸਿਖਾਈ। ਉਹ ਨੇ ਲਕਸ਼ਯ ਅਤੇ ਅਲਕਸ਼ਯ, ਦ੍ਰਿੜਨਾਭ ਅਤੇ ਸੁਨਾਭਕ, ਦਸ਼ਾਕਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਤਵਕਤ੍ਰ, ਦਸ਼ਸ਼ੀਰਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਤੋਦਰ—ਇਹ ਅਸਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਪਦਮਨਾਭ, ਮਹਾਨਾਭ, ਦੁੰਦੁਨਾਭ, ਸੁਨਾਭਕ, ਜਯੋਤਿਸ਼, ਸ਼ਕੁਨ ਅਤੇ ਨੈਰਾਸਯ ਤੇ ਵਿਮਲਾ—ਇਹ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਿਖਾਈ। ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਯੌਗੰਧਰ ਅਤੇ ਵਿਨਿਦ੍ਰ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸ਼ੁਚਿਬਾਹੁ, ਮਹਾਬਾਹੁ, ਨਿਸ਼ਕਲੀ, ਵਿਰੂਚਾ, ਸਾਰਚਿਰਮਾਲੀ, ਧ੍ਰਿਤਿਮਾਲੀ, ਵ੍ਰਿੱਤਿਮਾਨ ਅਤੇ ਰੁਚਿਰਾ—ਇਹਨਾਂ ਅਸਤਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਪਿਤ੍ਰਯ ਅਤੇ ਸੌਮਨਸਾ, ਦੋਵੇਂ ਵਿਧੂਤਮਕਰ, ਪਰਵੀਰ, ਰਤੀ ਅਤੇ ਧਨਧਾਨਯ—ਇਹ ਵੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਿਖਾਏ। ਕਾਮਰੂਪ, ਕਾਮਰੁਚੀ, ਮੋਹਮਾਵਰਣ, ਜ੍ਰੰਭਕ, ਸਰਵਨਾਭ ਅਤੇ ਪੰਥਨਵਰੁਣ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਰਾਮ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਰਾਮ, ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ, ਰੂਪ-ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਸਤਰਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ; ਤੁਸੀਂ ਯੋਗਵਾਨ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ।” ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਮਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, “ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ,” ਕਿਹਾ। ਤਦ, ਉਹ ਦਿਵਿਆ, ਚਮਕਦਾਰ, ਰੂਪ-ਧਾਰੀ ਅਸਤਰਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ, ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਅਸਤਰਾਂ ਅੰਗਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਧੂੰਏ ਵਾਂਗ, ਕੁਝ ਚੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿਨਮ੍ਰ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲੇ ਉਹ ਅਸਤਰਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: “ਹੇ ਨਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ, ਅਸੀਂ ਹਾਜ਼ਰ ਹਾਂ; ਆਗਿਆ ਕਰੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ?” ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, “ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ ਜਾਓ; ਜਦ ਵੀ ਜਰੂਰਤ ਹੋਵੇ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮੰਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ।” ਉਹ ਅਸਤਰਾਂ, ਰਾਮ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾ ਕੇ, ਵਿਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਜੈ ਹੋਵੇ,” ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਏ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਚਾਨ ਕੇ, ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਕਾਲਾ-ਬਾਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚਮਕਦਾ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਮੇਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਬਹੁਤ ਵਧੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸਜਜਿਤ। ਅਸੀਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ, ਉਹ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਕਰ ਗਿਆ; ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਬਹੁਤ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੈ। ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ, ਦੱਸੋ—ਇਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਕਿਹੜਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਾਪੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆਏ? ਆਪਣੇ ਯਗਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਆਏ; ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਯਗਨ ਕਰਦੇ ਹੋ?” ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਵਿਖਾਤ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉਣਤੀ-ਨੌਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਅਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। “ਇੱਥੇ, ਹੇ ਰਾਮ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ, ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਰਾਮ, ਕਸ਼ਯਪ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਧਨਵੰਤ, ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਦਿਵਿਆ ਵਰਤ ਕਰਕੇ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। 'ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਤਪस्या ਦੇ ਰੂਪ, ਤਪਸ੍ਯਾ ਦੇ ਢੇਰ, ਤਪਸ੍ਯਾ ਦੇ ਸਾਰ, ਤਪਸ੍ਯਾ ਦੇ ਤੱਤ, ਆਪਣੀ ਤਪਸ੍ਯਾ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਆਰੰਭ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਵਰਨਣਯ ਹੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲਿਆ ਹੈ।' ਹਰੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਪਾਪ-ਮੁਕਤ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਇੱਕ ਵਰ ਮੰਗੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਤੁਸੀਂ ਵਰ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੋ।' ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, 'ਹੇ ਵਰ-ਦਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਵਰ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ; ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਪਾਪ-ਮੁਕਤ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦਾ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ। ਇੰਦਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਬਣੋ, ਹੇ ਅਸੁਰ-ਘਾਤਕ; ਤੁਸੀਂ ਦੁਖੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ।' ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਮ, ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੀ ਤੀਹੀ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਥਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਆਦਰਨੀਯ, ਅਸੀਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਦੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਮਾਂ ਨਿਕਲ ਨਾ ਜਾਏ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਉਤਸੁਕ ਤੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ; ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। 'ਅੱਜ ਤੋਂ ਛੇ ਰਾਤਾਂ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਖਿਆ ਕਰੋ; ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਵਰਤ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੌਨ ਰਹਿਣਗੇ।' ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਛੇ ਦਿਨ ਤੇ ਛੇ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਨੀਂਦ ਨਾ ਲੈ ਕੇ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਸ਼ਕਤਸ਼ਾਲੀ ਯੋਧੇ, ਚੰਗੇ ਧਨੁਰਧਾਰੀ, ਬੜੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਨਾਸਕ ਸੀ। ਜਦ ਛੇਵੀਂ ਰਾਤ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਚੌਕਸ ਰਹੋ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ।' ਰਾਮ ਨੇ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ; ਯਗਨ-ਸਥਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ, ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਪੁਜਾਰੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਯਗਨ-ਸਥਲ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ, ਚਮਚੇ, ਪਾਤਰ, ਤੇ ਯਗਨ-ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਪੁਜਾਰੀ ਸਮੇਤ, ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਯਗਨ, ਨਿਯਮਤ ਰੀਤੀਆਂ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ। ਇਕ ਬੱਦਲ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।