ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਮਾਤਾ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਾਂਗਾ, ਜਦ ਉਹ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਪੁੱਛੇਗੀ—'ਮੇਰੀ ਪੂਤਣੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?'" ਰਾਮ ਜੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ, "ਤੂੰ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਿਲ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਬਿਨਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰਾਮ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢਾਢਸ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਧਾਰਣ ਤੇ ਡਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਸੰਭਾਲੋ, ਰਾਮ ਜੀ—ਸਭ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ। ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ। ਐਸੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ।" ਉਹ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੁਦਾਈ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਲਗਨ ਛੱਡੋ। ਜਿਵੇਂ ਗੀਲੀ ਬੱਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਗਕੇ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਤਿ ਲਗਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। "ਰਾਵਣ, ਚਾਹੇ ਪਾਤਾਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਰਾਘਵ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਖਸ਼ਸਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਈਏ; ਫਿਰ ਉਹ ਜਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡੇਗਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇਗਾ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਇੱਥੇ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜੇ ਰਾਵਣ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਓਥੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਾ ਕਰੇ।" "ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੋ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਇਹ ਦਇਆਵਾਨ ਮਨੋਭਾਵ ਛੱਡੋ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਯਤਨ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਖੋਇਆ ਹੋਇਆ ਉਦੇਸ਼ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਉਰਜਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਵੱਡੇ; ਉਰਜਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਔਖਾ ਨਹੀਂ।" "ਜਿਹੜੇ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਥੱਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਉਰਜਾ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ, ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣਗੇ।" "ਇੱਛਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁਖ ਪਿੱਛੇ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਤੇ ਸੰਯਮ ਵਾਲੀ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਰਹੇ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਤੇ ਭਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਸੰਭਾਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਪਾਰ ਹੈ, ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਪੰਪਾ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਵਿਰਖ ਹਨ। ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਪੂਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਝਰਨਾਂ ਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਵੇਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਰਾਹ 'ਤੇ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ, ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਰਗਾ ਚਲਦਾ, ਮਨ ਅਡੋਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਭਰਾ ਲਈ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਤੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਦੇ ਢਲਾਣਾਂ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੋ ਵਿਆਕੁਲ ਤੇ ਅਜੀਬ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਨ ਡਰਦੇ, ਨ ਹਿਲਦੇ। ਉਥੇ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਨੇਤਾ, ਹੌਲੀ ਹਾਥੀ ਦੀ ਚਾਲ ਵਾਲਾ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੰਗਲ 'ਚ ਘੁੰਮਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਡਰ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ 'ਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਘਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਾਂਦਰ ਡਰ ਕੇ, ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ 'ਚ ਜਾ ਪਹੁੰਦੇ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਆਨੰਦਮਈ ਤੇ ਸਦਾ ਬਾਂਦਰ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਪਨਾਹ ਹੈ। ਹੁਣ, ਵਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵਧੀਆ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਸ਼ੌਰਤ ਦਿਖਾਉਂਦੇ, ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ, ਡਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਠਹਿਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਡਰ ਨਾਲ ਉਲਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਹੈ, ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ 'ਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਤੱਕਦਿਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। "ਇਹ ਦੋ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਵਾਲੀ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਇਸ ਔਖੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ; ਯਤੀ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਲੁਕਵੇਲੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।" ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਧਨੁਧਾਰੀ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਇਕ ਢਲਾਣ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਧੀਆ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਬਾਂਦਰ ਮੁਖੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੇ, ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਛਲਾਂਗਾਂ ਮਾਰਦੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਦਰ, ਛਲਾਂਗਾਂ ਮਾਰਦੇ, ਉਥੇ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਦਾਰ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਔਖੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਹਨ, ਤੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਧੀਆ ਬਾਂਦਰ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਛਲਾਂਗਾਂ ਮਾਰਦੇ, ਹਿਰਨ, ਬਿੱਲੀਆਂ ਤੇ ਬਾਘਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਮੁਖੀ ਬਾਂਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਸੀ ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਬੋਲੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਵਾਲੀ ਦੀਆਂ ਚਲਾਕੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੱਕੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਵਾਲੀ ਬਾਰੇ ਛੱਡੋ; ਇਹ ਮਲਯਾ ਪਹਾੜ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਵਾਲੀ ਤੋਂ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਨਹੀਂ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ, ਮਹਾਨ ਬਾਂਦਰ, ਡਰ ਕੇ ਭੱਜੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਉਸ ਨਿਰਦਈ, ਨਿਰਦਈ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।" "ਤੁਾਡਾ ਡਰ, ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੰਦ ਕਰਤੂਤਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਹ ਮੰਦ-ਮਨ ਵਾਲੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।" "ਤੁਾਡੀ ਬਾਂਦਰ-ਸਭਾਵਿਕਤਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਛਲਾਂਗਾਂ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ; ਤੁਹਾਡੀ ਚੰਚਲਤਾ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਠਿਕਾਣੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ।" "ਬੁਝੀ ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਹਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਬੁਝ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਹਨੁਮਾਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਗੱਲਾਂ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਧਨੁ, ਤੀਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ—ਇਹ ਦੋ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੌਣ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ?" "ਮੈਂ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਦੋ ਵਧੀਆ ਪੁਰਸ਼ ਵਾਲੀ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਹਨ; ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਕਈ ਸਾਥੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਹਨੁਮਾਨ ਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ, ਡਰ ਤੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਵਿਚ, ਪੰਪਾ ਨਦੀ ਤੇ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਵਧੇਰੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮੀਟਿੰਗ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਵਲ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।