ਸੁਆਮੀਤ੍ਰਿ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਤਮਕ ਤਰਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਜੇਕਰ ਪੰਪਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੁਭ ਹਵਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜੀ ਸਕਦਾ।" ਉਹ ਪੰਪਾ ਦੀ ਜੰਗਲ ਦੀ ਹਵਾ, ਜੋ ਕਮਲ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਲਿਲੀ ਦੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਇਸ ਹਵਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਨਿਆ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ। ਰਾਮ ਨੇ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜੋ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ, ਕਾਲੀ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜੀ ਹੋਈ—ਉਹ ਕਿਵੇਂ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਾਟ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ?" ਰਾਮ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਜੇ ਜਨਕ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੇਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਉੱਤਰ ਦਿਆਂ?" "ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਚੱਲੀ—ਉਹ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀਤਾ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦੀ ਹੋਵੇਗੀ?" ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਜ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀ ਸਕਾਂ—ਉਹ ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਗਿਰ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਈ?" "ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਜੋ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਸੁਗੰਧਤ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਨਿਖਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਅਦੁੱਤੀ, ਧਰਮਕ, ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਬੋਲ, ਹਲਕਾ ਹਾਸਾ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਸੁਣਾਂਗਾ?" "ਜਦੋਂ ਉਹ, ਕਾਲੀ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ ਵੇਖੀ, ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਸਤਰੀ, ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਸੀ।" "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕੌਸਲਿਆ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ, 'ਮੇਰੀ ਪੂਤਣੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?' ਪੁੱਛੇਗੀ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਾਂ?" "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਾ ਕੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਿਲ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਹੋਏ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਢਾਢਸ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਯੋਗ ਬੋਲ ਆਖੇ। "ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੋ, ਰਾਮ—ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।" "ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਲਗਨ ਛੱਡੋ। ਜਿਵੇਂ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਬੱਤੀ, ਅੱਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਰਾਵਣ, ਚਾਹੇ ਪਾਤਾਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਰਾਘਵ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" "ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਕਸ਼ਸਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਈਏ; ਫਿਰ ਉਹ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡੇਗਾ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਵੇਖੇਗਾ।" "ਜੇ ਰਾਵਣ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਾ ਕਰੇ।" "ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹਾਲਤ ਛੱਡੋ, ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ; ਜਿਹੜੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਖੋਇਆ ਉਦੇਸ਼ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੇ।" "ਉੱਤਸਾਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ; ਉੱਤਸਾਹ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ।" "ਉੱਤਸਾਹ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦੇ। ਸਿਰਫ ਉੱਤਸਾਹ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗੇ।" "ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਦੁਖ ਦਾ ਰਸਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ, ਸੰਯਮੀ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਐਸੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਫਿਰ ਸੰਭਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਥਾਹ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਰਾਮ, ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਪੰਪਾ ਦੀ ਸੋਹਣੀ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਜਦੋਂ ਪੂਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਝਰਨਾਂ ਅਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਦ-ਮਸਤ ਹਾਥੀ, ਰਾਮ ਨਿਰਭੀਤ ਚਿਤ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਲਕਸ਼ਮਣ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਈ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੋ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਸਧਾਰਣ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨਾਂ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਨਾ ਕੰਬਦੇ, ਨਾ ਹਿਲਦੇ। ਉਥੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਨੇਤਾ, ਹੌਲੀ ਹਾਥੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਡਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਡੂੰਘੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਘਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਨਰ ਡਰ ਕੇ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ, ਆਨੰਦਮਈ ਤੇ ਸ਼ਰਨ ਦਾਤਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਉਂਦੇ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਰਗਾ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹਨ, ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਨਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਥੇ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਵੱਡੀ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵਾਨਰ ਦਾ ਮਨ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਸਮੇਤ ਡੂੰਘੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਤੱਕਦਿਆਂ, ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। "ਇਹ ਦੋ ਜ਼ਰੂਰ ਵਾਲੀ ਦੇ ਕਹੇ 'ਤੇ, ਇਸ ਔਖੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ; ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਲੁਕਵੇਲੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਨ।" ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ, ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਕੁਦਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਾਨਰ, ਕੁਦ ਕੇ, ਉਥੇ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਔਖੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਸਨ, ਟੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੁਦਦੇ ਹੋਏ, ਹਿਰਣ, ਬਿੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਘਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਮੁਖੀ ਵਾਨਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਲੜੀ ਵਿੱਚ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।