ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪੰਪਾ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਢਲਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਜਿੱਥੇ ਕਰਣਿਕਾਰਾ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਡੰਡੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਖਣਿਜਾਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਸਜਾਵਟ ਹੈ, ਹਵਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਡਦੀ ਹੋਈ ਵਜੀਬ ਧੂੜ ਛੱਡ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ, ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ, ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪਰ ਸੋਹਣੇ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜਗਮਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪੰਪਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਰੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਛਿੜਕ ਰਹੀ ਹੈ: ਜੈਸਮਿਨ, ਮੱਲਿਕਾ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਕਰਬੀ—all ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੇਤਕੀ ਅਤੇ ਸਿੰਦੂਵਾਰ, ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਖਿੜਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ, ਅਤੇ ਮਾਧਵੀ ਲਤਾ ਦੀ ਮਹਿਕ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੈਸਮਿਨ ਦੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਹਰ ਥਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਚਿਰਿਬਿਲਵਾ, ਮਧੂਕਾ, ਵੰਜੁਲਾ, ਬਕੂਲਾ, ਚੰਪਕ, ਤਿਲਕ ਅਤੇ ਨਾਗ ਰੁੱਖ, ਸਭ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਦਮਕਾ ਰੁੱਖ ਵੀ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਨੀਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਅਸ਼ੋਕ ਰੁੱਖ ਖਿੜੇ ਹਨ; ਲੋਧਰਾ ਰੁੱਖ, ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਜੂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀਲੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ 'ਤੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਅੰਕੋਲਾ, ਕੁਰੰਟਾ, ਚੂਰਨਕਾ, ਪਾਰਿਭਦ੍ਰ, ਅੰਬ, ਪਾਟਲਾ ਅਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ—all ਰੁੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਮੁਚੁਕੁੰਦਾ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਰੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ 'ਤੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਕੇਤਕੀ, ਉਦਾਲਾ, ਸ਼ੀਰੀਸ਼, ਸ਼ਿੰਸ਼ਪਾ ਅਤੇ ਧਵਾ ਰੁੱਖ ਵੀ ਹਨ। ਸਾਲਮਲੀ ਅਤੇ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਰੁੱਖ, ਲਾਲ ਕੁਰਾਬਕਾ, ਤਿਨੀਸ਼ਾ, ਨਕਤਮਾਲਾ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਸਯੰਦਨ ਰੁੱਖ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ। ਹਿੰਤਾਲਾ, ਤਿਲਕ ਅਤੇ ਨਾਗ ਰੁੱਖ, ਸਭ ਖਿੜੇ ਹੋਏ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਵੇਖੋ, ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਪੰਪਾ ਦੇ ਬੇਅੰਤ ਸੋਹਣੇ ਰੁੱਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਰੁੱਖ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਲਤਾਵਾਂ, ਮਾਨੋ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਮਹਾਰਾਣੀਆਂ, ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਰੁੱਖ, ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਜੰਗਲ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਵਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਦੇ ਸਵਾਦ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਗ ਰਹੀ ਹੈ; ਕੁਝ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਸ਼ਹਿਦ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਰੁੱਖ ਕਲੀ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; "ਇਹ ਤਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਇਹ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ," ਕੋਈ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭੌਰਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਲੁਕ ਕੇ, ਅਚਾਨਕ ਹੋਰ ਥਾਂ ਉੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ਹਿਦ-ਖੋਜੀ ਭੌਰਾ ਪੰਪਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਝੜੇ ਪਏ ਹਨ, ਖੁਸ਼ਨੁਮਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮਾਨੋ ਪੱਥਰ ਦੇ ਪਲੰਗਾਂ 'ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਣ ਲਈ। ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ 'ਤੇ ਪੱਥਰ ਚੌੜੇ ਅਤੇ ਸੋਨੇ-ਲਾਲ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਝੜੇ ਹੋਏ। ਵੇਖੋ, ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਖਿੜਾਈ; ਖਿੜਨ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਰੁੱਖ ਮਾਨੋ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਖਿੜਦੇ ਹਨ। ਰੁੱਖ, ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕਾਰੰਡਵ ਪੰਛੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਰਸ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮਾਨੋ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਜਗਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੀ ਮਨਮੋਹਣ ਛਵੀ, ਵਾਕਈ, ਉਚਿਤ ਹੈ; ਇਸ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਖੁਸ਼ਨੁਮਾ ਹਨ। ਜੇ ਉਹ ਧਰਮਵਤੀ ਨਾਰੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਵੱਸ ਸਕੀਏ, ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦਾ ਲੋਕ ਜਾਂ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ। ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸੋਹਣੀਆਂ ਘਾਸ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਸਮੇਂ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਰੁੱਖ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੇਮਕਾ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਦੁਖ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੇਖੋ, ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਇਹ ਠੰਡੀ ਝੀਲਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਹਨ, ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰੰਡਵ ਬਤਖਾਂ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਪਾ ਹੋਰ ਵੀ ਜਗਮਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਲਵਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਵੱਡੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕਈ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੁਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਹੈ। ਖੁਸ਼ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ, ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭੜਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਗੂੜ੍ਹੀ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਪ੍ਰੇਮਕਾ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਵੇਖੋ, ਉਹ ਸੋਹਣੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ 'ਤੇ, ਹਿਰਣ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ, ਵੈਦੇਹੀ ਤੋਂ ਵਿਛੜਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਵੇਂ ਹਿਰਣਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਭਟਕਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਮਨਮੋਹਣ ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹਨ, ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ, ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਜੇ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਵੈਦੇਹੀ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਪੰਪਾ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ, ਸ਼ੁਭ ਹਵਾ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਧਨਵੰਤ ਹਨ ਉਹ, ਜੋ ਪੰਪਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਹਵਾ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਕਵਲ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੈ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ। ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੇਮਕਾ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦੀ, ਕਮਲ-ਪਤੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਛੜੀ ਹੋਈ—ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਬੇਸਹਾਰਾ, ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਕਿਵੇਂ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਜੇ ਜਨਕ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਾਂ? ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ—ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀਤਾ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਉਸ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ? ਜਦ ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਜੋ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਿਕਦਾਰ, ਸੋਹਣਾ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੋਂ ਮੈਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਬੇਮਿਸਾਲ, ਧਰਮਵਾਨ, ਮਿੱਠੇ, ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਾਂਗਾ, ਜੋ ਹੌਲੇ ਹੱਸਣ ਅਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ? ਜਦ ਉਹ, ਗੂੜ੍ਹੀ-ਰੰਗੀ, ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਤੜਪਦਾ ਵੇਖੀ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਧਰਮਵਤੀ ਨਾਰੀ, ਮਾਨੋ ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਾਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜਦ ਉਹ, ਬੁਧਵਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚੀ, ਪੁੱਛੇਗੀ, "ਮੇਰੀ ਪੂਤ-ਵਧੂ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?