ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਵੈਦੇਹੀ ਦਾ ਪਿਆਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਵੀ ਸੀਤਾ ਲਈ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਹੈ। ਇਹ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਠੰਡੀ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹਵਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸੀ, ਇਹ ਹਵਾ ਮੈਨੂੰ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ ਇਹ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਉਹ ਕਾਂ, ਜੋ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਛੀ ਵੈਦੇਹੀ ਦਾ ਦਰਬਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਵਿਸਾਲ ਨੇਤਰ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਸਤੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਜਦੋਂ ਤਿਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਡਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭੌਰਾ ਅਚਾਨਕ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯਾ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਅਸ਼ੋਕ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਝੂਲਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖੋ, ਇਹ ਆਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਐਸੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋਣ। ਸੁਮਿਤਰਾ ਪੁੱਤ, ਪੰਪਾ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਰ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖੋ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸੁਗੰਧਤ ਕਮਲ, ਜੋ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਪਾ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਸੁੱਚੇ ਹਨ, ਕਮਲ ਤੇ ਨੀਲੇ ਲੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਲਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਪੰਪਾ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭੌਰੇ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੇੜਦੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਉਗੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੀੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਜੰਡੇ ਪਾਣੀ ਲੱਭਦੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਲਹਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ। ਵੈਦੇਹੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਸਾਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋੜ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਹ ਜੀਵਨ ਮੈਨੂੰ ਰਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਹਾਏ, ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਵਾਸਨਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ! ਅਜੇ ਵੀ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸੀਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਦੂਰ ਤੇ ਮਿਲਣ ਔਖੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬੋਲ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਸ਼ੁਭ ਸਨ। ਜੇ ਇਹ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਦੁਖੀ ਨਾ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਵਾਸਨਾ ਨੂੰ ਸਹਿ ਵੀ ਲੈਂਦਾ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸੁਖਦਾਇਕ ਲੱਗਦੀਆਂ ਸਨ, ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ ਬੇਰੁਖੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਕਮਲ ਦੇ ਕੋਪਲਾਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੀਤਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੋਣ। ਹਵਾ, ਜੋ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਹੌਲੀ ਤੇ ਮੋਹਕ ਸਾਹ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਪੁੱਤ, ਪੰਪਾ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਰਣਿਕਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਡੰਡੇ ਵੇਖ। ਇਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹਵਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਚਮਤਕਾਰੀ ਧੂੜ ਉਡਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ, ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਪੁੱਤ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ, ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਰ ਸੋਹਣੇ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪੰਪਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜਸਮਿਨ, ਮੱਲਿਕਾ, ਕਮਲ, ਕਰਵੀਰ ਆਦਿ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖ ਹਲਕੀ ਮਧੁਰ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਟਪਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੇਤਕੀ, ਸਿੰਦੂਵਾਰ, ਮਾਧਵੀ ਲਤਾ ਤੇ ਜਸਮਿਨ ਦੇ ਬੂਟੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਚਿਰਿਬਿਲਵਾ, ਮਧੂਕ, ਵੰਜੁਲਾ, ਬਕੁਲਾ, ਚੰਪਕ, ਤਿਲਕ ਤੇ ਨਾਗ ਰੁੱਖ ਵੀ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਦਮਕ ਰੁੱਖ ਵੀ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਨੀਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਅਸ਼ੋਕਾ ਰੁੱਖ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਲੋਧਰਾ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਜਟਾ ਵਾਂਗ ਪੀਲੇ ਹਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਅੰਗੋਲਾ, ਕਰੰਟਾ, ਚੂਰਨਕ, ਪਾਰਿਭਦ੍ਰ, ਆਮ, ਪਾਟਲਾ, ਕੋਵਿਦਾਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਰੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਕੇਤਕੀ, ਉਦਾਲਾ, ਸ਼ੀਰੀਸ਼, ਸ਼ਿੰਸ਼ਪਾ ਤੇ ਧਵਾ ਵੀ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਤੇ ਕਿੰਸ਼ੁਕ, ਲਾਲ ਕੁਰਾਬਕ, ਤਿਨੀਸ਼, ਨਕਤਮਾਲਾ, ਚੰਦਨ ਤੇ ਸਯੰਦਨ ਰੁੱਖ ਵੀ ਹਨ। ਹਿੰਤਾਲਾ, ਤਿਲਕ ਤੇ ਨਾਗ ਰੁੱਖ, ਸਾਰੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਿਰੇ ਹਨ। ਵੇਖੋ, ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਪੁੱਤ, ਪੰਪਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ ਰੁੱਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੂਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਰੁੱਖ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਲਤਾਵਾਂ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਇਕ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਦੂਜੇ, ਇਕ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਦੂਜੇ, ਇਕ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਖਿਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਵਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਈ ਸੁਗੰਧਾਂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਵਗਦੀ ਹੈ; ਕੁਝ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਮਧੁ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਕੁਝ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਅਜੇ ਕੋਪਲਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਗੂੜੇ ਰੰਗ ਦੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; 'ਇਹ ਤਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਇਹ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜਿਆ ਹੈ,' ਕੋਈ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭੌਰਾ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਛੁਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਉੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਧੁ ਲੱਭਣ ਵਾਲਾ ਭੌਰਾ ਪੰਪਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਝੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਪਏ ਹਨ, ਸੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਸੇਜ ਬਣੇ ਹੋਣ। ਸੁਮਿਤ੍ਰੀ ਪੁੱਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਚਟਾਨਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਚੌੜੀਆਂ ਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ-ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਵੇਖ, ਸੁਮਿਤ੍ਰੀ ਪੁੱਤ, ਸਰਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੁੱਖ ਖਿੜ ਰਹੇ ਹਨ; ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਰੁੱਖ ਪਰਸਪਰ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਖਿੜਦੇ ਹਨ।