ਇਕ ਦਿਨ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਝੂਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਿੱਖਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਵੇਖੋ, ਹਵਾ ਇੱਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੀ ਹੈ—ਕਈ ਫੁੱਲ ਪਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਕਈ ਝੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਅਜੇ ਵੀ ਟਾਹਣੀਆਂ 'ਤੇ ਲਟਕ ਰਹੇ ਹਨ।" ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਝੂਲਦੀ ਹੈ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਹਵਾ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬੂਲਾਂ ਨਾਲ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਨਚਾਉਂਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਗਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਹਵਾ ਜਦੋਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਝੂਲਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਹਵਾ ਚੰਦਨ ਵਾਂਗ ਠੰਡੀ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਗੰਧ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦਰੱਖਤ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੂਲਦੇ ਹੋਏ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਿੱਚ, ਮਾਨੋ ਰੋ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਧੁਰ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ। ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈਆਂ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਝੂਲਦੀਆਂ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਕਰਣਿਕਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ, ਪੀਲੇ ਕਪੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। "ਇਹ ਬਸੰਤ, ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਕਈ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੂਲਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਸਿਤਾ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਮੇਰਾ ਦੁਖ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ," ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ। "ਇੱਥੇ ਇੱਛਾ ਮੈਨੂੰ ਤੜਫਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਦੁਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਕੋਕਿਲ ਦੀ ਮਸਤ ਬੂਲ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਕੋਕਿਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਨਦੀ-ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਬੂਲ ਪਵੇਗਾ, ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਦੁਖ ਹੋਰ ਵਧੇਗਾ। ਕਦੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬੂਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਸੀ।" "ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ, ਦਰੱਖਤ, ਬੂਟੀ ਅਤੇ ਲਤਾ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਗਾਂ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਛੀਆਂ ਆਪਣੇ ਜੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹਨ, ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਗੂੰਜ ਮਧੁਰ ਹੈ।" "ਇਸ ਨਦੀ-ਕਿਨਾਰੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਖੁਸ਼ ਹਨ, ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਬੂਲਾਂ ਤੇ ਨਰ ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ। ਇਹ ਦਰੱਖਤ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਪਿਆਰ ਦੀ ਅੱਗ ਭੜਕਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹੈ।" "ਬਸੰਤ ਦੀ ਅੱਗ, ਨਵੇਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਜਰੂਰ ਜਲਾਏਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ—ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਨਾਜ਼ੁਕ ਪਲਕਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਵਾਲ, ਤੇ ਮ੍ਰਿਦੁ ਬੋਲੀ ਹੈ।" "ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਮੌਸਮ, ਜੋ ਇੰਨਾ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸੀ।" "ਜੰਗਲ, ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬੂਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਲਈ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲਕਸ਼ਮਣ; ਬਸੰਤ ਦੇ ਲਾਭ, ਪਿਆਰ ਦੀ ਲਗਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਦੁਖ ਦੀ ਅੱਗ ਮੈਨੂੰ ਜਲਾਏਗੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਉਸ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।" "ਇਹ ਦੁਖ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਉਠ ਕੇ, ਹੋਰ ਵਧੇਗਾ; ਵੈਦੇਹੀ, ਨਾ ਵੇਖੀ ਹੋਈ, ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਦਰਦ ਵਧਾ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਬਸੰਤ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ, ਪਸੀਨੇ ਤੇ ਲਗਨ ਨਾਲ ਮਲਿਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਮਿਰਗ-ਨੀਨੀ, ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਦੁਖ ਦੇ ਚਲਤੇ, ਮੈਨੂੰ ਤੜਫਾਉਂਦੀ ਹੈ।" "ਚੈਤਰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਨਿਰਦਈ ਹਵਾ ਮੈਨੂੰ ਤੜਫਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ; ਵੇਖੋ, ਮੋਰ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਖ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਿੰਡੋ ਵਾਂਗ, ਮੋਰ ਪਹਿਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਮੇਰੇ ਲਈ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋਰ ਲਗਨ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਵੇਖੋ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਰ ਨੱਚਦਾ, ਮੋਰਣੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨੱਚਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਮੋਰਣੀ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਅਕਲਤ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨ 'ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੋਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਚਾਹਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਪੰਖ ਫੈਲਾਉਂਦਾ, ਮਾਨੋ ਮਜਾਕ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਮੋਰਣੀ ਦੀ ਬੂਲ ਉੱਚੀ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਕਿਸੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਨਹੀਂ ਲੈ ਲਈ।" "ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਹਾਵਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਜੀਣਾ ਅਸਹਿਣ ਹੈ।" "ਵੇਖੋ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਪਿਆਰ ਦੀ ਲਗਨ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਭਰਦੀ ਹੈ: ਇਹ ਮੋਰਣੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਕਰਦੀ ਹੈ।" "ਜੇ ਮੇਰੀ ਵਿਦ-ਨੈਨੀ ਜਨਕੀ ਦਾ ਹਰਨ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਵੀ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਉਭਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀ।" "ਵੇਖੋ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਫੁੱਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਫਲ-ਰਹਿਤ ਹਨ; ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੰਗਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।" "ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਫਲ-ਰਹਿਤ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿਗਦੇ ਹਨ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ।" "ਪੰਛੀਆਂ, ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੇ, ਮਾਨੋ ਸੱਦਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋਣ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੂਲਾਂ ਮੇਰੀ ਲਗਨ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਜੇ ਬਸੰਤ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਥਾਂ ਵੀ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਸੀਤਾ ਵੀ, ਮੇਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇਗੀ।" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਬਸੰਤ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੂਹਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹੈ; ਕਿਵੇਂ ਕਾਲੀ ਨੈਨੀ ਸੀਤਾ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਜੀ ਸਕਦੀ ਹੈ?" "ਅਥਵਾ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਸੰਤ ਉਸ ਥਾਂ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ; ਮੇਰੀ ਸੁੰਦਰ-ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਹੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਤਿਰਸਕਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਕੀ ਕਰੇਗੀ?" "ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਕਾਲੀ ਚਮੜੀ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਮ੍ਰਿਦੁ ਬੋਲੀ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਬਸੰਤ ਦੇ ਆਉਣ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗੀ।" "ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ: ਸੀਤਾ, ਇੰਨੀ ਗੁਣਵਾਨ, ਮੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਪੀੜ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਲਗਨ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਵਿਛੋੜਾ ਤੇ ਦੁਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।