ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਵਿਖੇ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਰਗਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਉਤਸਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਪੰਪਾ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬੇਰਿਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਮਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਜਲ-ਨੀਲੋਫਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਪੰਪਾ ਦਾ ਜੰਗਲ ਕਿੰਨਾ ਮਨੋਹਰ ਹੈ! ਇੱਥੇ ਪਹਾੜ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।" ਪਰ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਖ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਭਰਤ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਅਪਹਰਨ ਦਾ ਦੁਖ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਆਕੁਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਪੰਪਾ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।" "ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਇਹ ਸਰੋਵਰ ਬਹੁਤ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੱਪ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਹਿਰਣ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਨੀਲਾ ਤੇ ਪੀਲਾ ਘਾਸ ਵਾਲਾ ਮੈਦਾਨ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।" "ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਭਾਰੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਲਪਟੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।" "ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਇਹ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਕਿੰਨੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹੈ! ਮੌਸਮ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਮਿੱਠਾ, ਰੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲੱਗੇ ਹਨ।" "ਵੇਖੋ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੀਆਂ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰੂਪਾਵਲੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਾਂਗ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" "ਇਹ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ 'ਤੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲੀ ਰੁੱਖ ਹਵਾ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਛੱਡ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਵੇਖੋ, ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਹਵਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੀ ਹੈ—ਕਈ ਫੁੱਲ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਈ ਡਿੱਗ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਕਈ ਰੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਹਨ।" "ਹਵਾ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦੀ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਦੀ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਫੁੱਲਾਂ 'ਚ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਮਸਤ ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਨਚਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਗੀਤ ਜਿਵੇਂ ਗਾ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਹਵਾ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹਿਲਾਉਂਦੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲਪਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਣ।" "ਇਹ ਹਵਾ, ਚੰਦਨ ਵਾਂਗ ਠੰਡੀ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਗੰਧ ਲਿਆਉਂਦੀ, ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।" "ਰੁੱਖ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ 'ਚ, ਮਧੁਰ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ 'ਚ, ਰੋਦੇ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।" "ਸੁਹਾਵਣੇ ਪਹਾੜ-ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਲਪਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੋਹਣੀਆਂ ਲੱਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" "ਇਹ ਰੁੱਖ, ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਹਵਾ 'ਚ ਹਿਲਦੇ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।" "ਸਾਰੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਰਣਿਕਾਰ ਰੁੱਖ, ਹਰ ਪਾਸੇ, ਪੀਲੇ ਕਪੜਿਆਂ 'ਚ ਲਪਟੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਵਸੰਤ, ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਕਈ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੀਤਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ।" "ਚਾਹਤ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਆਕੁਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਕੋਕਿਲ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਗੂੰਜ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਪਕਾਰਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਮਸਤ ਕੋਕਿਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਸ ਸੁਹਾਵਣੀ ਜੰਗਲ-ਧਾਰ 'ਤੇ ਗਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਕਰ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦੇਵੇਗੀ।" "ਕਦੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੋਕਿਲ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣਦੀ ਸੀ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਆਸ਼ਰਮ 'ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।" "ਵੇਖੋ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੁੱਖ, ਬੂਟੇ, ਤੇ ਬੇਲਾਂ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਧੁਨ ਚੇੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਪੰਛੀ, ਆਪਣੇ ਜੋੜਿਆਂ 'ਚ ਮਿਲ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਝੁੰਡਾਂ 'ਚ ਖੁਸ਼ ਹਨ, ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਮਿੱਠੀ ਗੂੰਜ 'ਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈ।" "ਇਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਖੁਸ਼ ਹਨ, ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਗੂੰਜ ਤੇ ਨਰ ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਵੱਜ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਪਿਆਰ ਦੀ ਅੱਗ ਵਗਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹਵਾ 'ਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਵਸੰਤ ਦੀ ਅੱਗ, ਨਵੇਂ ਲਾਲ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਜਰੂਰ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ—ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਨਰਮ ਪਲਕਾਂ, ਸੋਹਣੇ ਵਾਲ, ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਹੈ।" "ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਮੌਸਮ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਉਸ ਲਈ ਹੀ ਸੀ।" "ਜੰਗਲ, ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਲਈ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲਕਸ਼ਮਣ; ਵਸੰਤ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ, ਪਿਆਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" "ਇਹ ਦੁਖ ਦੀ ਅੱਗ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਸੋਹਣੇ ਰੁੱਖ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।" "ਇਹ ਦੁਖ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਉਠ ਕੇ, ਹੋਰ ਵਧੇਗਾ; ਵੈਦੇਹੀ, ਨਾ ਵੇਖੀ ਹੋਈ, ਇਥੇ ਮੇਰੀ ਪੀੜ ਵਧਾ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਵਸੰਤ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ, ਪਸੀਨੇ ਤੇ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਦਾਗੀ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਹ ਮਿਰਗੀ-ਨੈਨੀ, ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਦੁਖ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ।" "ਚੈਤ੍ਰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਕਰੂੜ ਹਵਾ ਮੈਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ; ਵੇਖੋ, ਮੋਰ ਕਿਵੇਂ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਨੱਚ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਖ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਮੋਰ, ਮੋਰਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।" "ਮੇਰੇ ਲਈ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹਾਂ, ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਮੇਰੀ ਲਾਲਸਾ ਹੀ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਵੇਖੋ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਰ ਨੱਚਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮੋਰਨੀ ਵੀ ਨੱਚਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਮੋਰਨੀ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨ 'ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੋਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਪਕਾਰਦਾ ਹੈ।" "ਸੋਹਣੇ ਪੰਖ ਫੈਲਾਉਂਦਿਆਂ, ਆਪਣੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਮਾਨੋ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਦਾ, ਮੋਰ ਦੀ ਮੋਰਨੀ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਇਸ ਜੰਗਲ 'ਚ ਕਿਸੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਲੋਂ ਅ攀 ਪਹਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪੰਪਾ ਦੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਜੰਗਲ, ਵਸੰਤ ਦੀ ਰੂਮਾਨੀ ਹਵਾ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਨੱਚਣ, ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਯਾਦ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ।