ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇਖੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਤ ਮਹਾਤਮਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ ਹੈ—ਉਥੇ ਬਾਘ ਅਤੇ ਹਿਰਣ ਇਕ-ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।” ਉਸ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, “ਸੱਤ ਸਮੁੰਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਾਂ 'ਤੇ ਅਸੀਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਅਸਾਡੀ ਅਸੁਭਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਕismet ਆਈ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ।” ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਹੈ, ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ, “ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਅਨੁਭੂਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ; ਆਓ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਸੁਹਣੇ ਪੰਪਾ ਸਰੋਵਰ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ। ਉਥੇ, ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਰਬਤ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਮਵਾਨ ਸੁਗਰੀਵ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ।” ਰਾਮ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, “ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਸਦਾ ਵਾਲੀ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਰ ਹੋਰ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੁਗਰੀਵ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਉਸ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਨੇ ਵੀਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਉਥੇ ਜਲਦੀ ਚੱਲੀਏ; ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਉਤਸੁਕ ਹੈ।” ਫਿਰ, ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਰਾਮ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਵੱਡੇ ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਪਾ ਸਰੋਵਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਕੋਯਸ਼ਟਿਕਾ, ਅਰਜੁਨਕਾ, ਸ਼ਤਪਤ੍ਰਾ, ਅਤੇ ਕਿਰਕਾ ਆਦਿ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਮ, ਜੋ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਮਹਾਂ ਸਰੋਵਰ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਦੂਰੋਂ ਮਤੰਗਾ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਸਰੋਵਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਅਡੋਲ, ਗਏ; ਪਰ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੁਹਣੇ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਟਿਲਕਾ, ਅਸ਼ੋਕਾ, ਪੁੰਨਾਗਾ, ਬਕੁਲਾ, ਅਤੇ ਉਦਾਲਕਾ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਰੋਵਰ, ਮੋਹਕ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਘਣੀ, ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਪਾਣੀ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਸਾਫ, ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਸੁਹਣਾ ਸੀ। ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਕਛੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਪਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਰੋਵਰ ਕਿੰਨਰ, ਸੱਪ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੁਹਣਾ ਸਰੋਵਰ ਸੀ। ਕਮਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਜਲ-ਕੁਮੁਦੀਆਂ ਨਾਲ ਲਾਲ, ਕੁਮੁਦਾ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਚਿੱਟਾ, ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਨੀਲਾ, ਉਹ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀ ਚਾਦਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਕਮਲਾਂ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਜਲ-ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਆਮ ਦੇ ਬਾਗਾਂ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪੰਪਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਲਗੇ। ਟਿਲਕਾ, ਬੀਜਪੂਰਾ, ਬਰਗਦ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੁੱਖ, ਖਿੜੇ ਕਰਬੀਰ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪੁੰਨਾਗਾ ਰੁੱਖ, ਚਮੇਲੀ, ਕੁੰਦ, ਬੰਦੀਰਾ, ਨਿਕੁਲਾਸ, ਅਸ਼ੋਕਾ, ਸਪਤਪਰਨ, ਕਟਕਾ, ਅਤੇ ਅਤਿਮੁਕਤਾ ਰੁੱਖ, ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਰੋਵਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਉਲਲੇਖ ਕੀਤਾ ਪਰਬਤ ਖੜਾ ਸੀ, ਜੋ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਿਕਸ਼ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਵੱਡਾ ਸੁਗਰੀਵ, ਉਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਸੁਗਰੀਵ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਨੂੰ ਮਿਲੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।” ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਰਲੇ ਸੂਰਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪੁੱਛਿਆ, “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਦੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਤਪਿਆ, ਮਨ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਕਮਲ-ਭਰੀ ਪੰਪਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਵਿਛੋੜਾ ਉਚਾਰਿਆ। ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਪੰਪਾ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਗ ਸੁਹਣੇ, ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਰਗ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਪੰਪਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਬ ਗਏ; ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਪੰਪਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੇਖੋ, ਜੋ ਬੇਰਿਲ ਵਾਂਗ ਸਾਫ ਹੈ, ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਜਲ-ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਬਣਿਆ।” “ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਪੰਪਾ ਦਾ ਜੰਗਲ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਮੋਹਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਰਬਤ ਚਮਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਪਰਬਤਾਂ ਵਾਂਗ ਖੜੇ ਹਨ। ਪਰ, ਦੁਖ ਮੇਰਾ ਮਨ ਦਬਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਭਰਤਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਅਪਹਰਨ ਦਾ ਦੁਖ।” “ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹਾਂ, ਪੰਪਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੇ ਸਜਾਇਆ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ—ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿਛਿਆ, ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ।” “ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ, ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਹਣਾ, ਉਹ ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਹਿਰਣਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।” “ਇਹ ਨੀਲਾ ਅਤੇ ਪੀਲਾ ਘਾਸ ਵਾਲਾ ਮੈਦਾਨ ਖਾਸ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਭਾਰੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹਰ ਥਾਂ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਪਟਿਆ ਹੋਇਆ।” “ਇਹ ਨਰਮ ਹਵਾ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਸੁਹਣੀ ਹੈ; ਰੁੱਤ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ, ਰੁੱਖ ਨਵੇਂ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਨ।” “ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇਹ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵੇਖੋ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ।” “ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਹਣੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ 'ਤੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲੀ ਰੁੱਖ, ਹਵਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਫੁੱਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਿਖੇ ਰਹੇ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਪੰਪਾ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਆਸ ਨਾਲ, ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।