ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਮਤੰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਬਰੀ ਨੇ ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹ ਉੱਚ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।” ਉਸ ਦੀ ਧਰਮਮਈ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਆਈ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਵਾਹ! ਕਿੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਹੈ।” ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸ਼ਬਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿਚ ਅਟਲ ਸੀ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਭਲੀ ਮਹਿਲਾ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈਂ।” ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਭੂਰੀ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਛਾਲ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਮ੍ਰਿਗ ਚਮੜੀ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸ਼ਬਰੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਜਨ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਾਂਗ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹ ਗਈ, ਦਿਵਯ ਗਹਣਿਆਂ, ਸੁਗੰਧੀ ਤੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਉੱਥੇ, ਉਹ ਅਸਮਾਨੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਸੋਹਣੀ ਲਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਧਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸ਼ਬਰੀ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਉੱਚ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਬਰੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਬਲ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੋਚਿਆ। ਉਹ ਉੱਚ-ਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਧਰਮੀ ਰਾਘਵ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ-ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਬਾਘ ਅਤੇ ਹਿਰਣ ਇਕ-ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।” ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੀਰਾਂ 'ਤੇ, ਅਸੀਂ ਵਿਧੀ-ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਲਈ ਅਸੁਭ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਆ ਗਈ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ। ਹੇ ਪੁਰਸ਼-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ੁਭ ਅਨੁਭੂਤੀ ਜਾਗ ਰਹੀ ਹੈ; ਆ, ਅਸੀਂ ਪੰਪਾ ਸਰੋਵਰ ਵੱਲ ਚਲਦੇ ਹਾਂ।” “ਉੱਥੇ, ਨੇੜੇ ਹੀ, ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਮੀ ਸੁਗਰੀਵ, ਸੂਰਜ-ਪੁੱਤਰ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਲੀ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੁਗਰੀਵ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਉਸ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।” ਰਾਮ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਆਓ, ਅਸੀਂ ਉੱਥੇ ਜਲਦੀ ਚਲਦੇ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਉਤਸੁਕ ਹੈ।” ਫਿਰ, ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਚਲ ਪਏ। ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ ਪੰਪਾ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਵਲਿਆ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਛਿਆਂ—ਕੋਯਸ਼ਟਿਕਾ, ਅਰਜੁਨਕਾ, ਸ਼ਤਪਤਰਾ, ਕਿਰਕਾ—ਦੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਪਿਆਸ ਵਿਚ ਤਪਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੇਕ ਰੁੱਖਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਮਤੰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਝੀਲ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਗਏ; ਪਰ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ-ਪੁੱਤਰ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਕਮਲ-ਝੀਲ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਤੇ ਚਿਲਕ, ਅਸ਼ੋਕ, ਪੁੰਨਾਗ, ਬਕੁਲ ਅਤੇ ਉਦਲਕਾ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਝੀਲ, ਘਣੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ, ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤੇ ਮੋਮ-ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੀ ਰੇਤ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨਮੋਹਣੀ ਸੀ। ਮਛੀਆਂ ਤੇ ਕਛੁਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਕਿਨਾਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਝੀਲ। ਕਿਨਨਰ, ਸਰਪ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਉੱਥੇ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ; ਕਈ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ, ਠੰਡੀ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਸੋਹਣੀ ਝੀਲ। ਕਮਲ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਜਲ-ਕੁਮੁਦੀਆਂ ਨਾਲ ਲਾਲ, ਕਮੁਦਾ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਚਿੱਟੀ, ਨੀਲੇ ਨੀਲ-ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਰੰਗੀਨ ਚਾਦਰ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ। ਕਮਲ ਤੇ ਨੀਲ-ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੁਗੰਧੀ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ, ਆਮ-ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ। ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਪੰਪਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ-ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਵਿਅਕਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਿਲਕ, ਬੀਜਾਪੂਰਾ, ਬਰਗਦ, ਚਿੱਟੇ ਰੁੱਖ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪੁੰਨਾਗ, ਜੈਸਮਿਨ, ਕੁੰਦ, ਬੰਦੀਰਾ, ਨਿਕੁਲਾ, ਅਸ਼ੋਕ, ਸਪਤਪਰਨ, ਕਟਕ, ਅਤਿਮੁਕਤ—ਇਹ ਰੁੱਖ, ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ, ਝੀਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰੀ ਨਾਰੀ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣੀ। ਉਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਪਹਾੜ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਹੈ, ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ; ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਿਕਸ਼ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੁਗਰੀਵ, ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸੁਗਰੀਵ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ। ਹੇ ਪੁਰਸ਼-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਦੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਤਪਦੇ ਹੋਏ, ਮਨ ਇੱਕੋ-ਵਿਚਾਰ 'ਤੇ ਅਟਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪੰਪਾ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਜੰਗਲ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਪੰਪਾ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਆਏ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਗਾਂ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕੀਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ, ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਪੰਪਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਬ ਗਈਆਂ; ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ—ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।