ਪੰਪਾ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਮਤੰਗ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਾਬਲੀ ਹਾਥੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ 'ਤੇ ਰਕਤ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਕਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਥੇ ਸੁੱਚਾ, ਸੁੰਦਰ, ਠੰਢਾ ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਾਥੀ ਭਾਲੂਆਂ ਅਤੇ ਬਾਘਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਲੀ-ਨੀਲੀ ਨਰਮ ਲੂਣ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਨੀਲਗਾਂ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਹਿਰਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਤਾਂ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗੁਫਾ ਸ਼ੋਭਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਉਸ ਗੁਫਾ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਮੂੰਹ ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਨੋਹਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਮੂਲ ਅਤੇ ਫਲ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਆਪਣੇ ਵਾਨਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਕਬੰਧ ਵੀ ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਆ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਬੰਧ, ਜੋ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉਸਨੂੰ ਉੱਥੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ—ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਉਸਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, “ਤੂੰ ਚਲਾ ਜਾ, ਅੱਗੇ ਵਧ!” ਉਸ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਜਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।” ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਕਬੰਧ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਉੱਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋਇਆ ਕਬੰਧ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਮਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰੋ!” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੀ ਚੌਹਤਰਵੀਂ ਸਰਗਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਕਬੰਧ ਵੱਲੋਂ ਪੰਪਾ ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਰਾਹਦਾਰੀ ਦਿਖਾਈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ—ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ—ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਸ ਭਰੇ ਫਲਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਮਧੂ ਨਾਲ ਲਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਢਲਾਨ 'ਤੇ ਡੇਰਾ ਲਾ ਕੇ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੈਰੀਆਂ ਪੰਪਾ ਝੀਲ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਪੰਪਾ ਝੀਲ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਬਰੀ ਦਾ ਮਨੋਹਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਅਤੇ ਬੜਾ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਸ਼ਬਰੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਤਪਸਵਿਨੀ ਸ਼ਬਰੀ ਉੱਠਦੀ ਹੈ, ਹੱਥ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਮ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੁਹਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੈਰ ਧੋਣ ਅਤੇ ਆਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਭੀ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਠ ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਕੀ ਤੇਰੇ ਰਾਹ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ? ਕੀ ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ? ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਕ੍ਰੋਧ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਨਿਯਮਿਤ ਹੈ? ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਵ੍ਰਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ? ਕੀ ਤੇਰਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ? ਕੀ ਤੇਰੀ ਗੁਰੂਸੇਵਾ ਫਲਦਾਈ ਹੋਈ ਹੈ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਸਥਿਰ, ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਬਰੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਅੱਜ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੇਰੇ ਗੁਰੂਵਰਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਫਲਦਾਈ ਹੋਈ, ਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵਾਂਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਕਿਰਪਾ ਭਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ; ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਵੈਰੀ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਲਈ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੀ।” “ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਉੱਤੇ ਰਥਾਂ 'ਚ ਆਏ, ਉਥੋਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਈ। ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂਵਰਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ: ‘ਰਾਮ ਤੇਰਾ ਇਹ ਮਹਾਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਆਵੇਗਾ। ਤੂੰ ਉਸਦਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਅਤਿਥੀ ਵਾਂਗ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀਂ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਉੱਚੇ ਤੇ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਵੇਂਗੀ।’” “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲ ਦੇ ਭੋਜਨ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਹੇ ਪੰਪਾ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਜਨਮੇ ਸ਼ੇਰ-ਸਮਾਨ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀਤਾ ਹੈ।” ਫਿਰ, ਰਾਘਵ ਨੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਹੀ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਸ਼ਬਰੀ ਕੋਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਜੋ ਦਾਨਵ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਹ ਸਭ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। “ਮੈਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੁਣ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਗਿਆ ਦਿਉ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ,” ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਸ਼ਬਰੀ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿਖਾਇਆ: “ਵੇਖੋ, ਇਹ ਮੋਹਰੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਘਣਾ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵਾਫਰ ਹਨ। ਇਹ ਮਤੰਗ ਦਾ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਉੱਚ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂਵਰਾਂ ਨੇ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵੇਦੀ ਬਣਾਈ, ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।” “ਇਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬਣੀ ਵੇਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੇ ਆਦਰਨੀਯ ਗੁਰੂਵਰਾਂ ਨੇ, ਹੱਥ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅਰਪਣਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ, ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਵੇਦੀ ਅਤੁੱਲ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।” “ਉਹ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਬੁਲਾਇਆ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ—ਇਹੋ ਹਨ। ਯਜਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਛਾਲਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁਟੇ, ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਸੁੱਕੇ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੜ੍ਹਾਏ ਫੁੱਲ ਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਅਜੇ ਵੀ ਸੁੱਕੇ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।” “ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਵੇਖ ਲਿਆ ਤੇ ਇਸਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਲਈ। ਹੁਣ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਪੰਪਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਮਤੰਗ ਆਸ਼ਰਮ, ਕਬੰਧ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਸ਼ਬਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਭਰੀ ਕਥਾ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।