ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਪੰਪਾ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਦੀ ਕਥਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ। ਕਬੰਧ ਨੇ ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਪੰਛੀਆਂ ਖਾਏਗਾ, ਜੋ ਘੀ ਦੇ ਗੋਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਲਾਲ ਪੰਛੀਆਂ, ਵਕਰੀ ਚੋਚ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਨਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮੱਛੀਆਂ ਵੀ।" ਪੰਪਾ ਦੇ ਸਰੋਵਰ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਤਾਜ਼ਾ, ਚਮੜੀ ਤੇ ਪੰਖਾ ਰਹਿਤ, ਸੂਕੀਆਂ, ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਹੱਡੀ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਲਈ ਮਿਲਣਗੀਆਂ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰੇਗਾ। ਰਾਮ, ਪੰਪਾ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਇਹ ਮੱਛੀਆਂ ਖਾਏਗਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਪੰਪਾ ਤੋਂ ਰਾਮ ਲਈ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ ਲਿਆਵੇਗਾ, ਜੋ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸ਼ੁਭ, ਠੰਢਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ 'ਚ ਵੱਸਦੇ ਵੱਡੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰੇਗਾ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਜਦ ਰਾਮ ਪੰਪਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਦਿਖਾਵੇਗਾ ਜੋ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਂਡਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਪੰਪਾ 'ਚ ਵੱਡੇ ਪੀਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੇਗਾ; ਸ਼ਾਮ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖੇਗਾ, ਜੋ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੰਪਾ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਉੱਥੇ ਦਰੱਖਤ ਤਿਲਕ ਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਰਾਣੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਮਲ ਤੇ ਜਲ-ਕਮਲ ਵੀ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਹਾਰ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਨਹੀਂ ਪਾਏ। ਨਾਹ ਉਹ ਮੁਰਝਦੇ ਹਨ, ਨਾਹ ਝੜਦੇ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਮਤੰਗ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹਨ, ਗਹਿਰੀ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫਲ-ਫੂਲ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪਸੀਨੇ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਦੇ, ਤਦ ਉਹ ਹਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਪਸੀਨੇ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਏ, ਤੇ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਕਾ, ਸ਼ਬਰੀ, ਜੋ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੀ ਤੇ ਤਪਸਿਆਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ, ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਜੋ ਦੇਵ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏਗੀ। ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ਜ, ਪੰਪਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ, ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਗੁਪਤ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖੇਗਾ। ਉੱਥੇ, ਮਤੰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਾਥੀ ਵੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਜਾਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਰਾਘਵਾਂ ਦੇ ਸੁਖਦਾਤਾ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਮਤੰਗ ਦੀ ਵਾਟੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਨੰਦਨ ਵਾਤੀ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਵਾਤੀ ਵਰਗੀ। ਉਸ ਜੰਗਲ 'ਚ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ, ਰਾਮ ਪੂਰਨ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਲੈਵੇਗਾ; ਪੰਪਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਿਸ਼ਮੂਕ ਪਹਾੜ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਚੜ੍ਹਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਥੀਆਂ ਨੇ ਰਖਿਆ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਸੋਵੇ, ਉੱਠ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦੌਲਤ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਵਾਲਾ, ਮੰਦ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ, ਇੱਥੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਫੜ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ, ਪੰਪਾ 'ਚ ਖੇਡਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਤੰਗ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁੰਦਰ, ਠੰਢਾ, ਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂ ਭਰਿਆ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਾਲੂਆਂ ਤੇ ਬਾਘਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਰਮ ਨੀਲੀ ਖਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਕਰਤੂ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਤੇ ਨਿਰਭੀਤ ਹਿਰਣ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਤੇ ਰਾਮ, ਉਸ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਗੁਫਾ ਵੀ ਵੇਖੇਗਾ। ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ਜ, ਉਹ ਗੁਫਾ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਤੇ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲਈ ਔਖੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਵੱਡਾ, ਠੰਢਾ, ਸੁੰਦਰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਹੌਦ ਹੈ, ਜੋ ਕਈ ਜੜਾਂ, ਫਲ-ਫੂਲ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਹੈ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਕਬੰਧ ਵੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਬੰਧ ਆਸਮਾਨ 'ਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਵੇਖਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਆਸਮਾਨ 'ਚ ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਾਓ, ਅੱਗੇ ਵਧੋ!" ਕਬੰਧ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ, ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਕੇ, ਕਬੰਧ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ, ਕਬੰਧ ਰਾਮ ਸਾਹਮਣੇ ਆਸਮਾਨ 'ਚ ਆਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰੋ!" ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਰਾਮਾਯਣ ਦੀ ਅਰੰਯ ਕਾਂਡ ਦੀ ਚੌਹੱਤਰਵੀਂ ਸਰਗਾ ਹੈ। ਕਬੰਧ ਵੱਲੋਂ ਪੰਪਾ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੰਗਲ ਦਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਸਰਵੋਤਮ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰਾਹ 'ਚ, ਕਈ ਪਹਾੜ ਵੇਖਦੇ, ਜੋ ਸ਼ਹਦ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲ-ਫੂਲ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ 'ਤੇ ਡੇਰਾ ਲਾ ਕੇ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ਜ ਪੰਪਾ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ, ਪੰਪਾ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਬਰੀ ਦਾ ਸੁਹਣਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਆਸ਼੍ਰਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜੋ ਕਈ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਨੋਹਰ ਸੀ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਸ਼ਬਰੀ ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ। ਸ਼ਬਰੀ, ਨਿਪੁੰਨ ਤਪਸਵਿਨੀ, ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਠੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਛੁਹਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਤੇ ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ; ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਭਗਤੀ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ਬਰੀ ਨੂੰ ਸੰਮਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।