ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਦੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਸਾਲੇ ਨਾਗਾ, ਤਿਲਕਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਿੜਣ ਵਾਲੇ ਚੰਪਾ, ਨੀਲੇ ਅਸ਼ੋਕ, ਕਦੰਬ ਅਤੇ ਖਿੜਦੇ ਕਰਵੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੇਖੇ। ਉਥੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਲਗਦੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਲਾਲ ਪਰਿਭਦ੍ਰਕ ਵੀ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਂ ਹਿਲਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਿੱਠੇ, ਅੰਬਰ ਵਰਗੇ ਸੁਆਦ ਵਾਲੇ ਫਲ ਖਾ ਸਕਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੰਗਲ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰਵਾ ਦੇ ਬਾਗ ਜਾਂ ਨੰਦਨ ਵਨ। ਉਥੇ, ਚੈਤ੍ਰਰਥ ਬਾਗ ਵਾਂਗ, ਸਾਰੇ ਮੌਸਮ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਦਰੱਖਤ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੀਆਂ ਛਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਦਰੱਖਤ ਬੱਦਲਾਂ ਜਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਂ ਹੌਲੀ ਹਿਲਾ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅੰਬਰ ਵਰਗੇ ਮਿੱਠੇ ਫਲ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੰਦੇ, ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਪਹਾੜ ਤੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਜੰਗਲ ਭਟਕਦੇ। ਫਿਰ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਪੰਪਾ ਨਾਮਕ ਸੁੰਦਰ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੰਕੜਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸਮਤਲ ਅਤੇ ਨਲੀਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੰਢੇ ਨਵੀਂ ਬਣੀ ਰੇਤ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਮਲ ਤੇ ਕੁਮੁਦਿਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਉਥੇ ਹੰਸ, ਪਟਹੰਸ, ਬਗਲੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀ ਆਬਾਦ ਹਨ, ਜੋ ਮਿੱਠਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਨਹੀਂ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹਨ। ਉਥੇ, ਰਾਮ, ਤੁਸੀਂ ਵੱਡੇ, ਘਿਉਂ ਦੇ ਗੋਲੇ ਵਰਗੇ ਪੰਛੀਆਂ—ਲਾਲ, ਵਕਰੀ ਚੋਚ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਨਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ—ਖਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਪੰਪਾ ਦੀਆਂ ਚੁਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਚਮੜੀ ਤੇ ਪੰਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਭੁੰਨੀਆਂ, ਸੁੱਕੀਆਂ, ਇਕ ਹੱਡੀ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਵੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਭਾਵ ਭਰ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਪੰਪਾ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਮ ਲਈ ਪੰਪਾ ਦਾ ਸੁਗੰਧਤ, ਠੰਢਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਚਾਂਦੀ ਜਾਂ ਕੱਚ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਪਾਣੀ ਕੱਦ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਿਚ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ, ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਜਦ ਉਹ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਜਾਨਵਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਲਦਾਂ ਵਾਂਗ ਡੱਕਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ, ਰਾਮ, ਪੰਪਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਵੇਖੋਗੇ। ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਪਾ ਦੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਦੁੱਖ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਤਿਲਕਾ ਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਚੰਪਾ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਦਰੱਖਤ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ ਕਮਲ ਤੇ ਕੁਮੁਦਿਨੀਆਂ ਵੀ ਹਨ—ਇਹ ਮਾਲਾਵਾਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਪਾਈਆਂ। ਇਹ ਨਾ ਕਦੇ ਸੁੱਕਦੀਆਂ, ਨਾ ਝੜਦੀਆਂ। ਉਥੇ ਮਤੰਗ ਮੁਨੀ ਦੇ ਚੇਲੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਜੰਗਲ ਦੀ ਉਪਜ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ, ਜਦ ਘੁਟ-ਘੁਟ ਪਸੀਨਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਇਹ ਮਾਲਾਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਥੇ, ਮਤੰਗ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੀ ਤਪਸਵਿਨੀ ਸ਼ਬਰੀ ਵੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਰਹਿੰਦੀ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਮ ਦੇਵ-ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖੇਗੀ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲਏਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਪੰਪਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਇਕ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਤੇ ਅਤੁਲ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਮਤੰਗ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਹਾਥੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਮਤੰਗ ਦਾ ਵਨ, ਨੰਦਨ ਵਾਂਗ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਨ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਉਥੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਪਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਚੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸੋ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਜਦ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਹੋਈ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਟ ਜਾਂ ਪਾਪੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਉਸਨੂੰ ਸੁੱਤਿਆਂ ਹੀ ਫੜ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਮਤੰਗ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦ ਉਹ ਪੰਪਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੁਗੰਧਤ, ਠੰਢਾ, ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਨੰਦਤ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵ—ਭਾਲੂਆਂ ਤੇ ਬਾਘਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਰਮ ਨੀਲੀ ਲੂਣ ਚਮਕਦੀ ਹੈ—ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ, ਰਾਮ, ਕਾਲੇ ਹਿਰਣ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ, ਅਤੇ ਨਿਰਭੈ ਮ੍ਰਿਗ ਵੇਖੋਗੇ, ਤੁਹਾਡਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗੁਫਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਔਖੀ ਹੈ। ਗੁਫਾ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ, ਠੰਢਾ, ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਈ ਜੜੀਆਂ, ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਹੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਆਪਣੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਕਬੰਧ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਮ-ਲਕਸ਼ਮਣ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉਸਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ: "ਜਾ, ਅੱਗੇ ਵਧ!" ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ, "ਜਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪੰਪਾ ਸਰੋਵਰ, ਮਤੰਗ ਆਸ਼੍ਰਮ, ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਉਥਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਰਸ ਭਰਿਆ, ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਸਫਰ ਕੀਤਾ।