ਕਬੰਧ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਘਿਉਂ ਦੇ ਗੋਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਦਾ ਚਰਬੀ ਪਿਘਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਅਚਾਨਕ, ਅੱਗ ਦੀ ਚਿਤਾ ਨੂੰ ਝਟਕਦੇ ਹੋਏ, ਕਬੰਧ ਧੂੰਏਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਧੂੜ ਰਹਿਤ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਤਾਕਤਵਰ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਚਿਤਾ ਤੋਂ ਛਲਾਂਗ ਮਾਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਇਆ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਹਰ ਅੰਗ ਉੱਤੇ ਗਹਣੇ, ਤੇ ਅਨੰਦਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਹੰਸਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਮਾਨ 'ਚ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਜੋ ਮਹਿਮਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦੱਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹੁਣ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਦਿਆਂ, ਕਬੰਧ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ, "ਰਾਘਵ, ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।" "ਰਾਮ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਛੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦਸਵੇਂ ਭਾਗ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਰਾਹੀਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦਸਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋ ਪਰ ਕੁਝ ਘਾਟ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਦੁੱਖ ਆਇਆ, ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਉੱਤੇ ਬੇਇੱਜਤੀ ਹੋਈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਦੋਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ; ਜੇ ਤੂੰ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੋਚ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੇਗੀ।" "ਸੁਣ, ਰਾਮ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਨਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਭਰਾ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਚਾਰ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ, ਪੰਪਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੇੜੇ ਚਮਕਦੇ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਬੜੀ ਸਿਆਣਪ ਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ।" "ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬੜੀ ਹਿੰਮਤ ਵਾਲਾ, ਅਣਮੁੱਲ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਸੱਚ ਦਾ ਪੱਕਾ, ਨਿਮਰ, ਡਿੱਠਾ, ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਬਲ, ਨਿਰਭਯ, ਚਮਕਦਾਰ, ਤੇ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਰਾਜ ਲਈ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ।" "ਉਹ ਤੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਸਾਥੀ ਬਣੇਗਾ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ; ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਨ ਭਰ। ਇਹ ਹੋਣਾ ਹੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਇਥੋਂ ਤੁਰ, ਓਹ ਬੀਰ, ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਕੋਲ ਜਾ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਅੱਜ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣਾ ਲੈ, ਰਾਘਵ।" "ਉਸ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਭੜਕਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਹਲਕਾ ਨਾ ਸਮਝ। ਉਹ ਉਪਕਾਰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ, ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਦੇ ਯੋਗ, ਸਾਥੀ ਲੱਭਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ; ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ।" "ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਫਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸਫਲ, ਰਾਜਾ ਰੀਛ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨੇਗਾ; ਉਹ ਹੁਣ ਪੰਪਾ ਨੇੜੇ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਾਵਧਾਨ ਤੇ ਚੌਕਸ।" "ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਾਲੀ ਨੇ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਉਹ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ।" "ਰਾਘਵ, ਆਪਣੀ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ, ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੌਸ਼ਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਹੈ; ਰਾਘਵ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਤੋਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ।" "ਜਦ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਦੀਆਂ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ, ਕਿਲ੍ਹਾ ਪਹਾੜ ਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੱਕ ਖੋਜ ਕਰੇਗਾ।" "ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਏਗਾ; ਤੇ, ਰਾਘਵ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਭੇਜੇਗਾ।" "ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਭੇਜੇਗਾ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਵਿਛੋੜੀ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਲੱਭੇਗਾ।" "ਭਾਵੇਂ ਤੇਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਤਨੀ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਬਲਵਾਨ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਹੁਣ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤਿਹੱਤਰਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣ।" "ਜਦ ਕਬੰਧ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ—" "ਰਾਮ, ਇਹ ਹੈ ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਰਸਤਾ, ਜਿਥੇ ਇਹ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜੇ ਹਨ।" "ਇੱਥੇ ਜਾਮੁਨ, ਪਰੀਆਲ, ਕਠਲ, ਬਰਗਦ, ਅੰਜੀਰ, ਟਿੰਡੂ, ਪੀਪਲ, ਕਰਣਿਕਾਰ, ਅੰਬ ਤੇ ਹੋਰ ਰੁੱਖ ਹਨ।" "ਨਾਗਰ, ਤਿਲਕ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਿੜਨ ਵਾਲਾ ਚੰਪਾ, ਨੀਲਾ ਅਸ਼ੋਕ, ਕਦੰਬ ਤੇ ਖਿੜਦੇ ਕਰਵੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ।" "ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਅਸ਼ੋਕ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਲਾਲ ਪਰੀਭਦ੍ਰਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਂ ਹਿਲਾ ਕੇ ਫਲ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵੋ—" "—ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਮਿੱਠੇ, ਅੰਬਰ ਵਰਗੇ ਫਲ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਵਧ ਸਕਦੇ ਹੋ।" "ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੰਗਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰਵਾ ਦੇ ਬਾਗ, ਨੰਦਨ ਬਾਗ ਵਰਗੇ।" "ਉੱਥੇ, ਚੈਤਰਰਥ ਬਾਗ ਵਾਂਗ, ਸਾਰੇ ਰੁੱਤਾਂ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਮਿਲਾਪ ਹੈ; ਰੁੱਖ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੀਆਂ ਛਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।" "ਉੱਥੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਰੁੱਖ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਂ ਹੌਲੀਆਂ ਹਿਲਾ ਕੇ ਫਲ ਹਾਸਲ ਕਰੋ—" "ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੈਨੂੰ ਅੰਬਰ ਵਰਗੇ ਮਿੱਠੇ ਫਲ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇਵੇਗਾ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਜੰਗਲ ਫਿਰਦੇ ਹੋ।" "ਫਿਰ, ਹੇ ਵੀਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਪੰਪਾ ਨਾਮਕ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੋਗੇ, ਜੋ ਕਂਕੜ ਰਹਿਤ, ਸਮਤਲ, ਤੇ ਨਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।" "ਰਾਮ, ਉਸਦੀ ਰੇਤ ਨਵੀਂ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਕਮਲ ਤੇ ਨੀਲੋਫਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਹੰਸ, ਪਾਣੀ 'ਚ ਡੁਬਕੀ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ, ਸਾਰਸ ਤੇ ਚਕਵੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਘਵ।" "ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਪਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਹੀਂ ਡਰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹਨ।" "ਤੂੰ ਉਹ ਵੱਡੇ ਪੰਛੀ, ਜੋ ਘਿਉਂ ਦੇ ਗੋਲਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ; ਲਾਲ ਪੰਛੀ, ਵਕਰੇ ਚੁੰਝ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਨਲੀਆਂ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਘਵ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਬੰਧ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ, ਮਾਰਗ ਦੱਸਿਆ, ਤੇ ਉਮੀਦ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਮਿੱਤਰਤਾ, ਸਹਿਯੋਗ ਤੇ ਸਹੀ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।