ਕਬੰਧ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਤੇਰੀ ਸੀਤਾ ਬਾਰੇ ਕਿਸ ਰਾਛਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਰਾਛਸ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।’’ ਉਹ ਫਿਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, ‘‘ਜਦ ਤੱਕ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਰਾਛਸ ਨੇ ਤੇਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ, ਉਹ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ।’’ ਕਬੰਧ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, ‘‘ਮੇਰਾ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਇੱਕ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਰਾਘਵ। ਆਪਣੀ ਕਰਤੂਤ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਨਿੰਦਤ ਰੂਪ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ।’’ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ‘‘ਸੂਰਜ ਥੱਕ ਕੇ ਲੁਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਸਾੜ ਦੇ, ਹੇ ਰਾਮ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।’’ ਉਹ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ‘‘ਜਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਸਾੜੇਂਗਾ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਵੀਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਉਸ ਰਾਛਸ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਵੇਗਾ।’’ ਫਿਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ‘‘ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੈ। ਹੇ ਵੀਰ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਮਦਦ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਵੇਗਾ।’’ ਕਬੰਧ ਨੇ ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ, ‘‘ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਲੁਕਿਆ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।’’ ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਬਹੱਤਰਵਾਂ ਸਰਗਾ ਇੱਥੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਬੰਧ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਨਰ-ਵੀਰ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਦਰਾਰ ਵੱਲ ਵਧੇ ਤੇ ਉਥੇ ਅੱਗ ਲਾਈ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਰੌਣਕ ਵਾਲੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਚਿਤਾ ਸਾੜੀ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਬੰਧ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਘਿਉ ਦੇ ਡਲੇ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਗਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਚਿਤਾ ਤੇਲ ਵਾਂਗ ਪਿਘਲ ਗਈ, ਤਾਂ ਕਬੰਧ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਚਿਤਾ ਨੂੰ ਝਟਕ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਉਹ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਉੱਠਿਆ, ਉਸਦੇ ਕਪੜੇ ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਧੂੜ-ਰਹਿਤ ਸਨ, ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਚਿਤਾ ਤੋਂ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਡਿਆ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੁੱਚੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਹਰ ਅੰਗ ਉੱਤੇ ਗਹਿਣੇ ਪਾਏ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਹੰਸਾਂ-ਜੁਤੇ ਵਿਹੰਗਮ ਰਥ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਸੀ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਬੰਧ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, ‘‘ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਸਕੇਂਗਾ।’’ ਕਬੰਧ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, ‘‘ਰਾਮ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਰ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਦਸਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਤੂੰ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਹੁਣ ਦਸਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘਾਟ ਹੈ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਦੁੱਖ ਆਇਆ, ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ ਅਤਿਆਚਾਰ।’’ ‘‘ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਹੇ ਸੱਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜਿੰਨਾ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ।’’ ‘‘ਹੇ ਰਾਮ, ਸੁਣ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਨਰ ਨੂੰ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਭਰਾ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲੀ ਨੇ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਵੀਰ, ਚਾਰ ਹੋਰ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ, ਪੰਪਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚਮਕਦੇ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਵਿਰਤਾ ਵਾਲਾ, ਅਣਮਾਪ ਜੋਤਿ ਵਾਲਾ, ਸੱਚ ਤੇ ਟਿਕਿਆ, ਨਿਮਰ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਵਾਲਾ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੇ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਉਹ ਕਾਬਲ, ਨਿੜਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨੇ, ਰਾਜ ਲਈ, ਉਸਨੂੰ ਨਿਕਾਲਿਆ ਸੀ।’’ ‘‘ਉਹ ਹੀ ਤੇਰੀ ਮਦਦ ਤੇ ਦੋਸਤੀ ਲਈ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ। ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹਿ, ਹੇ ਰਾਮ, ਦੁਖ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਿਆ।’’ ‘‘ਇਹ ਤਾਂ ਹੋਣਾ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਇක්ෂਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਇਥੋਂ ਤੁਰ ਕੇ ਜਲਦੀ ਸੁਗਰੀਵ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ, ਹੇ ਵੀਰ; ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੋਸਤ ਬਣਾ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਅੱਜ ਹੀ ਜਾ।’’ ‘‘ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਦੋਸਤੀ ਲਈ ਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰ।’’ ‘‘ਉਹ ਉਪਕਾਰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ, ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਥੀ ਲੱਭਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਰਾਜਾ ਭਾਲੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਤੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ; ਉਹ ਹੁਣ ਪੰਪਾ ਨੇੜੇ, ਚੌਕਸ ਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀ ਨੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਹੁਣ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡ ਕੇ; ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀਆ ਹੈ।’’ ‘‘ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਆਪਣੀ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ, ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਦੋਸਤ ਬਣਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ-ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕਾਬਲ ਹੈ; ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹਦੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ।’’ ‘‘ਜਦ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਪਹਾੜੀ-ਕਿਲਿਆਂ, ਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੇਗਾ।’’ ‘‘ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਏਗਾ; ਤੇ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਉਹ ਤਾਕਤਵਾਨ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜੇਗਾ।’’ ‘‘ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਭੇਜੇਗਾ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੱਭੇਗਾ।’’ ‘‘ਭਾਵੇਂ ਤੇਰੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਸਿਰਮੌਰ ਰਾਛਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਹਿਤੀਹਵਾਂ ਸਰਗਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਕਬੰਧ, ਜਿਸ ਨੇ ਹੁਣ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਫੇਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, ‘‘ਹੇ ਰਾਮ, ਇਹ ਹੈ ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਰਸਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤ ਸੋਹਣੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ।’’ ‘‘ਇੱਥੇ ਜੰਬੂ, ਪ੍ਰਿਯਾਲਾ, ਕਠਲ, ਬੋਹੜ, ਅੰਜੀਰ, ਟਿੰਡੂ, ਪੀਪਲ, ਕਰਨਿਕਾਰ, ਅੰਬ ਤੇ ਹੋਰ ਦਰੱਖਤ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ।’’ ‘‘ਇੱਥੇ ਨਾਗ ਦਰੱਖਤ, ਤਿਲਕ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਿੜਣ ਵਾਲਾ ਚੰਪਾ, ਨੀਲਾ ਅਸ਼ੋਕ, ਕਦੰਬ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਕਰਵੀ ਵੀ ਹਨ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਬੰਧ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਸਗੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ, ਸਾਥੀ ਤੇ ਆਸਰਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ।